დიარეა (ფაღარათი): მიზეზები და როდის მივმართოთ ექიმს

რა არის დიარეა და როგორი ხდება ის

დიარეა, ანუ ფაღარათი, არის თხიერი ან წყლიანი განავალი დღე-ღამეში სამჯერ ან მეტჯერ. ყველაზე ხშირად ის მწვავეა და ნაწლავური ინფექციით არის გამოწვეული: ვირუსებით, ბაქტერიებით ან უბრალოდ ძველი საკვებით. ასეთი ფაღარათი ჩვეულებრივ 5–7 დღეში გადის, ღებინება კი უფრო ადრე წყდება. უფრო იშვიათად დიარეა გახანგრძლივდება ლაქტოზის აუტანლობის, გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის, წამლების ან ნაწლავის ქრონიკული დაავადების გამო. ნებისმიერი დიარეის მთავარი საფრთხე სითხის დაკარგვაა.

დიარეა ღებინებით

თუ თხიერი განავალი გულისრევასა და ღებინებასთან ერთად გაქვთ, ყველაზე ხშირად ეს ნაწლავური ინფექციაა ან საკვებით მოწამვლა. ღებინება ჩვეულებრივ ერთ-ორ დღეში გადის; დაწვრილებით იხილეთ გულისრევა და ღებინება. ამ დროს მთავარია სითხის პატარა ყლუპებით სმა, რომ გაუწყლოება არ განვითარდეს.

დიარეა სიცხით

სიცხე ფაღარათთან ერთად ინფექციაზე მიუთითებს. ბავშვებში ხშირი მიზეზია როტავირუსული ინფექცია, მოზრდილებში კი საკვებიდან და წყლიდან მოხვედრილი ბაქტერიები და ვირუსები. თუ სიცხე მაღალია, ერთ დღეზე მეტხანს გრძელდება ან განავალი სისხლიანია, მიმართეთ ექიმს. სიცხეზე დაწვრილებით იხილეთ სიცხე. თუ ფაღარათი და მაღალი სიცხე არასახარბიელო სანიტარიის მქონე ადგილას მოგზაურობის შემდეგ გაქვთ, უთხარით ექიმს: შეიძლება საჭირო გახდეს, მაგალითად, მუცლის ტიფის გამორიცხვა.

ფაღარათი სისხლით ან ლორწოთი

სისხლი განავალში, შავი განავალი ან ბევრი ლორწო ის შემთხვევაა, როცა სახლში ლოდინი არ შეიძლება. სისხლი შეიძლება გამოჩნდეს ბაქტერიული ინფექციის, ნაწლავის ანთებითი დაავადების, ბუასილისა და ნაპრალის დროს, მაგრამ გასინჯვის გარეშე გარკვევა შეუძლებელია. ბავშვს განავალში სისხლის შემჩნევისას ექიმი იმავე დღეს უნდა გაუსინჯოს.

ფაღარათი ბავშვს და ჩვილს

ბავშვებში დიარეა საშიშია სითხის სწრაფი დაკარგვის გამო. საგანგაშო ნიშნებია: სმასა და ჭამაზე უარი, იშვიათი შარდვა, პირის სიმშრალე, ტირილი ცრემლების გარეშე, მოდუნება, ჩაცვენილი თვალები, მაღალი სიცხე. ერთ წლამდე ბავშვს და ბავშვს, რომელმაც წოვა შეწყვიტა, დახმარება იმავე დღეს სჭირდება. ძუძუთი კვება არ წყდება. მიმართეთ პედიატრს; ფაღარათის საწინააღმდეგო წამლებს ბავშვს ექიმის გარეშე ნუ მისცემთ.

დიარეა ანტიბიოტიკების შემდეგ

ანტიბიოტიკები ნაწლავის ბაქტერიების წონასწორობას არღვევს და თხიერი განავალი შეიძლება მკურნალობისას ან რამდენიმე კვირის შემდეგაც გაჩნდეს. მსუბუქი დიარეა ხშირად თავისით გადის, მაგრამ თუ განავალი წყლიანი და ხშირია, სიცხე და მუცლის ტკივილი ახლავს (იხილეთ მუცლის ტკივილი), ექიმს შეატყობინეთ. დანიშნულ ანტიბიოტიკს მისი რჩევის გარეშე ნუ შეწყვეტთ.

დიარეა, რომელიც არ გადის

თუ თხიერი განავალი ორ კვირაზე მეტხანს გრძელდება, კვირების განმავლობაში მეორდება ან წონის კლებასთან, ღამის მოთხოვნილებასთან ან ანემიასთან ერთად არის, გასტროენტეროლოგი გჭირდებათ. შესაძლო მიზეზებს შორისაა ლაქტოზის აუტანლობა, ცელიაკია, გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი და ნაწლავის ანთებითი დაავადებები. თუ დიარეა ყაბზობას ენაცვლება, იხილეთ ყაბზობა და შებერილობა.

რა შეიძლება გაკეთდეს ექიმთან ვიზიტამდე

• სვით ბევრი და ხშირად: წყალი, სუსტი ჩაი, აფთიაქში არსებული სარეჰიდრატაციო ხსნარი. თუ გულს გირევთ, სვით პატარა ყლუპებით.
• როცა შეგიძლიათ, მსუბუქი საკვები მიიღეთ და ერიდეთ ცხიმიანსა და ცხარეს. ხილის წვენებმა და გაზიანმა სასმელებმა დიარეა შეიძლება გაამძაფროს.
• ექიმის გარეშე ნუ მიიღებთ ფაღარათის შემაჩერებელ საშუალებებსა და ანტიბიოტიკებს, განსაკუთრებით სიცხის ან განავალში სისხლის დროს, და ბავშვებს ნუ მისცემთ.
• ხშირად დაიბანეთ ხელები საპნით და სიმპტომების გასვლამდე, ასევე რამდენიმე დღე შემდეგაც, სხვისთვის საჭმელს ნუ მოამზადებთ: ნაწლავური ინფექციები გადამდებია.
• ჩაინიშნეთ, რამდენჯერ იყო განავალი, როგორია ის, არის თუ არა სისხლი, სიცხე, რა მიირთვით და მიიღეთ, რამდენჯერ შეშარდეთ.

როგორ ეძებს ექიმი დიარეის მიზეზს

ექიმი გეკითხებათ ხანგრძლივობაზე, განავლის სახეზე, საკვებზე, მოგზაურობაზე, წამლებსა და ავადმყოფებთან კონტაქტზე, ათვალიერებს და გაუწყლოებას აფასებს. შემდეგ შეიძლება დაინიშნოს განავლისა და სისხლის ანალიზი, ხანგრძლივი დიარეის დროს კი ლაქტოზის აუტანლობისა და ცელიაკიის კვლევა, ექოსკოპია და კოლონოსკოპია. მკურნალობა მიზეზზეა დამოკიდებული; მძიმე გაუწყლოებისას შეიძლება წვეთოვანი დაგჭირდეთ.