რა არის მუცლის ტიფი
მუცლის ტიფი მძიმე ნაწლავური ინფექციაა, რომელსაც ბაქტერია Salmonella Typhi იწვევს. ის ნაწლავში მრავლდება და სისხლში აღწევს, ამიტომ დაავადებას ხანგრძლივი მაღალი ტემპერატურა და ზოგადი ინტოქსიკაცია ახლავს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) შეფასებით, მსოფლიოში წელიწადში დაახლოებით 9 მილიონი შემთხვევა და დაახლოებით 110 ათასი გარდაცვალება ფიქსირდება; ბავშვები უფრო ხშირად ავადდებიან იქ, სადაც უსაფრთხო წყალი და კანალიზაცია არ არის. მუცლის ტიფს გამონაყრიან ტიფთან კავშირი არ აქვს: ეს სხვადასხვა დაავადებებია სხვადასხვა გამომწვევით.
როგორ გადაეცემა მუცლის ტიფი
ადამიანები ინფიცირდებიან დაბინძურებული წყლისა და საკვების გზით: გამომწვევი იქ ავადმყოფის ან მატარებლის (ადამიანის, რომელმაც დაავადება გადაიტანა და ბაქტერიებს კვლავ გამოყოფს) განავლით ხვდება. საშიშია გაუსუფთავებელი ბოსტნეული და ხილი, დაუმუშავებელი წყალი და ყინული, ქუჩის საკვები, თერმულად დაუმუშავებელი რძის პროდუქტები, ზღვის პროდუქტები. რისკი უფრო მაღალია სამხრეთ აზიის, აფრიკის, ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებში, სადაც სანიტარია არასრულყოფილია.
მუცლის ტიფის სიმპტომები
ინკუბაციური პერიოდი რამდენიმე დღიდან ერთ თვემდეა, უფრო ხშირად 1-2 კვირა. დაავადება თანდათან მძაფრდება:
- ტემპერატურა დღითიდღე იმატებს და მაღალი რჩება (39-40 °C) ერთი კვირა და მეტი ხნის განმავლობაში;
- თავის ტკივილი, სისუსტე, მადის დაკარგვა, დუნე მდგომარეობა;
- მუცლის ტკივილი, ყაბზობა ან, უფრო იშვიათად, დიარეა;
- ავადმყოფთა ნაწილს მუცლისა და გულმკერდის კანზე ჩნდება მცირე ვარდისფერი გამონაყარი;
- მშრალი ხველა, ღვიძლისა და ელენთის გადიდება.
მსუბუქი ფორმები ჩვეულებრივ გაციებას ან ნაწლავურ ინფექციას ჰგავს, ამიტომ ტროპიკებში მოგზაურობის შემდეგ ხანგრძლივი სიცხისას ექიმს აუცილებლად უთხარით, სად იყავით. თუ მუცლის ტკივილი გაწუხებთ, იხილეთ გვერდი მუცლის ტკივილი.
რით არის საშიში მუცლის ტიფი
მკურნალობის გარეშე დაავადება კვირეების განმავლობაში გრძელდება და შეიძლება მძიმე გართულებები მოჰყვეს, უფრო ხშირად მეორე-მესამე კვირაზე: ნაწლავური სისხლდენა, ნაწლავის პერფორაცია, პერიტონიტი, სხვა ორგანოების დაზიანება. გამოჯანმრთელებულთა ნაწილი მატარებელი ხდება და წლების განმავლობაში გამოყოფს ბაქტერიას, სხვებს აინფიცირებს. დროული ანტიბიოტიკოთერაპიისას პროგნოზი, როგორც წესი, კარგია, მაგრამ გამომწვევი სულ უფრო ხშირად გამძლეა ანტიბიოტიკების მიმართ, რაც მკურნალობას ართულებს. ამიტომ დაავადების დამოუკიდებლად მკურნალობა არ შეიძლება.
დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
დიაგნოზს სისხლის ანალიზით ადასტურებენ (გამომწვევზე დათესვა, საჭიროების შემთხვევაში განავლისა და სხვა მასალების ანალიზი). მუცლის ტიფს ანტიბიოტიკებით მკურნალობენ ექიმის მეთვალყურეობით, უფრო ხშირად ინფექციურ საავადმყოფოში; პრეპარატსა და ხანგრძლივობას ექიმი გამომწვევის მგრძნობელობის მიხედვით ირჩევს. მნიშვნელოვანია კურსის ბოლომდე გავლა. საჭიროა მოსვენება, ბევრი სითხე და დამზოგველი დიეტა. გამოჯანმრთელების შემდეგ ექიმმა შეიძლება მატარებლობის გამოსარიცხად ანალიზები დანიშნოს; სანამ მატარებლობა გამორიცხული არ არის, საკვებთან ან ბავშვებთან მუშაობა არ არის რეკომენდებული.
პროფილაქტიკა და აცრა
დაცვის საფუძველი უსაფრთხო წყალი და საკვებია. მგზავრობისას დალიეთ ბოთლის ან ადუღებული წყალი, ყინული არ დაამატოთ, დაიბანეთ ხელები, მიირთვით კარგად მომზადებული ცხელი საკვები, ბოსტნეული და ხილი სუფთა წყლით დაიბანეთ ან გაფცქვენით. მგზავრებისთვის აცრა არსებობს: BigMed-ის ნუსხაში ეს Typhim Vi-ია (Sanofi), ერთდოზიანი სქემით. მას მგზავრობამდე არაუგვიანეს 2 კვირით აკეთებენ, ჩვეულებრივ 2 წლიდან ბავშვებსა და მოზრდილებს; დაცვა აბსოლუტური არ არის და შეზღუდული დროით გრძელდება (ჩვეულებრივ 2-3 წელი), ამიტომ აცრილმაც ჰიგიენა უნდა დაიცვას. ჯანმო კონიუგირებულ ვაქცინებსაც ახსენებს, რომლებსაც უფრო ადრეული ასაკიდან იყენებენ. მუცლის ტიფი საქართველოს გეგმურ ეროვნულ კალენდარში არ შედის. კალენდრის ბრძანება (№01-60/ნ, 2023 წლის 13 ივლისის რედაქცია) ამ აცრას 2 წლიდან ეპიდემიური ჩვენებით გვირჩევს: მაღალი რისკის რეგიონებში გამგზავრებამდე, მატარებელთან კონტაქტისას და ლაბორატორიის მუშაკებს; აცრა ფასიანია. აცრის ფასები საქართველოს კლინიკებში ამავე გვერდზე, ქვემოთაა მითითებული. სხვა სამგზავრო და ნაწლავური ინფექციები: A ჰეპატიტი, საკვებით მოწამვლა, ყვითელი ცხელება.
როდის უნდა მიმართოთ ექიმს
- ტემპერატურა 38 °C-ზე მაღალია 3 დღეზე მეტხანს, განსაკუთრებით ტროპიკებში მოგზაურობის ან ავადმყოფთან კონტაქტის შემდეგ;
- ძლიერი მუცლის ტკივილი, შავი განავალი ან სისხლი განავალში, გაბერილი მუცელი: დაუყოვნებლივ საავადმყოფოში წადით ან გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება (112);
- გამოხატული სისუსტე, ცნობიერების არევა, გაუწყლოება;
- რისკის ქვეყნებში მგზავრობამდე 4-6 კვირით ადრე: აცრის განსახილველად.
