როგორ გავიგოთ, ძვალი მოტეხილია თუ უბრალოდ დაჟეჟილობაა?

დაცემის, დარტყმის ან უხერხული მოძრაობის შემდეგ შეიძლება გაჩნდეს ტკივილი, შეშუპება და სილურჯე. ზოგჯერ ადამიანს ჰგონია, რომ მხოლოდ დაიჟეჟა, თუმცა სინამდვილეში შესაძლოა ძვალი ჰქონდეს დაზიანებული. სხვა შემთხვევებში კი ძლიერი ტკივილის მიზეზი მხოლოდ რბილი ქსოვილების დაჟეჟილობაა.

მშობლები და სხვა უფროსები ყოველთვის ვერ ხვდებიან მაშინვე, რამდენად სერიოზულია ტრავმა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა გარეგნულად ყველაფერი ჩვეულებრივად გამოიყურება. როგორ განვასხვავოთ მოტეხილობა დაჟეჟილობისგან? რა უნდა გავაკეთოთ ტრავმის მიღებისთანავე და როდის უნდა მივმართოთ ექიმს?

მნიშვნელოვანია: ეს სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა და სპეციალისტის კონსულტაციას არ ცვლის. თუ გრძნობთ, რომ რაღაც რიგზე არ არის, არ არის აუცილებელი, დაელოდოთ მდგომარეობის მკვეთრ გაუარესებას. თუ ტრავმის შემდეგ ძლიერი ტკივილი, მნიშვნელოვანი შეშუპება, დაბუჟება ან კიდურის ფორმის ცვლილება გაჩნდა, დროულად მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას. მოტეხილობისა და დაჟეჟილობის დამოუკიდებლად გარჩევა ყოველთვის შესაძლებელი არ არის.

რა არის დაჟეჟილობა და რა — მოტეხილობა

დაჟეჟილობა რბილი ქსოვილების დაზიანებაა, რომელიც დარტყმის ან დაცემის შედეგად ვითარდება. კანი, როგორც წესი, დაუზიანებელი რჩება. ხშირად ჩნდება ტკივილი, შეშუპება და სილურჯე.

მოტეხილობა ძვლის მთლიანობის დარღვევაა. ის შეიძლება იყოს სრული ან ნაწილობრივი. ზოგჯერ მოტეხილობის დროს კიდურის ფორმა გარეგნულად არ იცვლება. დახურული მოტეხილობის დროს კანი დაუზიანებელია, ღია მოტეხილობის დროს კი კანი დაზიანებულია და შესაძლოა ძვალიც ჩანდეს.

დაჟეჟილობისა და მოტეხილობის სიმპტომები ხშირად ერთმანეთს ჰგავს. მხოლოდ სილურჯეს ან ტკივილის სიძლიერეს ნუ დაეყრდნობით.

როგორ მივხვდეთ, რომ შესაძლოა მოტეხილობა იყოს

ტრავმის შემდეგ ყურადღება მიაქციეთ შემდეგ ნიშნებს:

• ძლიერი ტკივილი დაზიანებულ ადგილას;

• მნიშვნელოვანი შეშუპება;

• სილურჯე, რომელიც ფართოვდება;

• ხელის ან ფეხის მოძრაობის გაძნელება;

• დაზიანებულ ფეხზე დაყრდნობის შეუძლებლობა;

• კიდურის უჩვეულო ფორმა;

• ხელის ან ფეხის შესამჩნევი გამრუდება ან დამოკლება;

• თითების დაბუჟება ან უჩვეულო შეგრძნებები;

• ღია ჭრილობა ტრავმის ადგილზე.

მოტეხილობის დროს ტკივილი ხშირად ძლიერდება მოძრაობისას ან დაზიანებულ კიდურზე დაყრდნობის მცდელობისას. ამას სპეციალურად ნუ შეამოწმებთ — ზედმეტმა მოძრაობამ შეიძლება ტრავმა დაამძიმოს. კიდურის დეფორმაციის არარსებობა მოტეხილობას არ გამორიცხავს. ზოგჯერ მოტეხილობას მხოლოდ ზომიერი ტკივილი და მცირე შეშუპება ახლავს.

როგორ ვლინდება დაჟეჟილობა

რბილი ქსოვილების დაჟეჟილობის დროს ყველაზე ხშირად გვხვდება:

• ტკივილი დარტყმის ადგილზე;

• შეშუპება;

• სილურჯე;

• ტკივილი შეხებისას;

• მდგომარეობის თანდათანობითი გაუმჯობესება.

მსუბუქი დაჟეჟილობის დროს ტკივილი, ჩვეულებრივ, დროთა განმავლობაში მცირდება და დაზიანებული სხეულის ნაწილის მოძრაობა უფრო ადვილი ხდება.

თუმცა ძლიერმა დაჟეჟილობამაც შეიძლება გამოიწვიოს ძლიერი ტკივილი და შესამჩნევი შეშუპება. დაჟეჟილობა და მოტეხილობა შეიძლება ერთდროულად განვითარდეს. ამიტომ ჩვეულებრივი სილურჯის არსებობაც კი არ იძლევა იმის გარანტიას, რომ ძვალი დაუზიანებელია.

ძირითადი განსხვავებები მოტეხილობასა და დაჟეჟილობას შორის

ეს ნიშნები საკმარისი არ არის, რომ დიაგნოზი დამოუკიდებლად დასვათ. თუ ტრავმის შემდეგ ტკივილი, შეშუპება ან მოძრაობის შეზღუდვა არ გადის, მიმართეთ ექიმს.

რა უნდა გავაკეთოთ ტრავმის მიღებისთანავე

თუ ფიქრობთ, რომ შესაძლოა მოტეხილობა იყოს, ან არ იცით, რამდენად სერიოზულია დაზიანება, სიფრთხილე გამოიჩინეთ.

1. შეწყვიტეთ დატვირთვა

ნუ აიძულებთ დაშავებულს, გააგრძელოს ვარჯიში, ტკივილის მიუხედავად იაროს ან შეამოწმოს, რამდენად თავისუფლად მოძრაობს დაზიანებული კიდური.

2. უზრუნველყავით დაზიანებული ადგილის უძრაობა

დაზიანებული ხელი ან ფეხი დატოვეთ იმ მდგომარეობაში, რომელშიც ახლა არის. საყრდენად შეგიძლიათ ფრთხილად გამოიყენოთ რბილი ტანსაცმელი ან ბალიში, თუმცა კიდურის მდებარეობა არ შეცვალოთ.

ნუ ეცდებით დაზიანებული ხელის ან ფეხის გასწორებას, ძვლის ადგილზე ჩასმას ან სახსრის ჩასწორებას.

3. დაადეთ ცივი კომპრესი

თუ კანი დაზიანებული არ არის, დაადეთ ცივი კომპრესი ან პირსახოცში გახვეული ყინულის პაკეტი. ეს ტკივილისა და შეშუპების შემცირებას შეუწყობს ხელს. ყინულს პირდაპირ კანზე ნუ დაადებთ და დაზიანებულ ადგილს ნუ დააწვებით.

4. მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას

თუ მოტეხილობას ეჭვობთ, რაც შეიძლება მალე მიმართეთ ექიმს. ნუ დაელოდებით რამდენიმე დღე, რომ გაარკვიოთ, გაივლის თუ არა ტკივილი თავისით.

თუ შესაძლოა დაზიანებული იყოს თავი, კისერი, ზურგი, მენჯი ან ბარძაყი, ზედმეტად ნუ გადააადგილებთ დაშავებულს და გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება.

როდის უნდა მივმართოთ ექიმს

სამედიცინო დახმარება საჭიროა, თუ:

• ტკივილი ძლიერია ან არ მცირდება;

• შეშუპება მატულობს;

• დიდი სილურჯე გაჩნდა;

• დაზიანებული სხეულის ნაწილის მოძრაობა რთულია;

• დაზიანებულ ფეხზე დაყრდნობა შეუძლებელია;

• ტრავმიდან გარკვეული დროის შემდეგ ტკივილი არ ქრება ან ძლიერდება;

• თითის, მტევნის, ტერფის ან სხვა ძვლის მოტეხილობის ეჭვი გაქვთ;

• ტრავმა ბავშვმა მიიღო;

• დარტყმის შემდეგ დაბუჟება ან ჩხვლეტის შეგრძნება გაჩნდა.

თუ სიმპტომები გრძელდება ან მდგომარეობა უარესდება, ნუ ეცდებით ტრავმის დამოუკიდებლად მკურნალობას. ექიმი გასინჯავს დაზიანებულ ადგილს და საჭიროების შემთხვევაში რენტგენოგრაფიას ან სხვა გამოკვლევას დაგინიშნავთ.

როდის უნდა დავრეკოთ 112-ზე

ზოგიერთი ტრავმა დაუყოვნებლივ დახმარებას საჭიროებს.

დარეკეთ 112-ზე, თუ:

• ღია ჭრილობაში ძვალი ჩანს;

• ძლიერი სისხლდენაა;

• სერიოზული ტრავმის შემდეგ კიდური აშკარად დეფორმირებულია;

• თითები ან დაზიანებული კიდური გაცივდა, გაფერმკრთალდა ან მოლურჯო გახდა;

• მგრძნობელობა დაიკარგა ან ძლიერი დაბუჟება გაჩნდა;

• ტრავმა სერიოზულ ავტოსაგზაო შემთხვევას ან სიმაღლიდან დაცემას უკავშირდება;

• კისრის, ხერხემლის, მენჯის ან ბარძაყის დაზიანების ეჭვია;

• ადამიანმა გონება დაკარგა, სუნთქვა უჭირს ან მისი მდგომარეობა მკვეთრად უარესდება.

ექიმების მოსვლამდე დაშავებული მშვიდად დატოვეთ. ნუ ეცდებით ძვლის ადგილზე ჩასმას. თუ ხერხემლის დაზიანებას ეჭვობთ, ადამიანს ნუ გადააადგილებთ, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მას უშუალო საფრთხე ემუქრება.

რატომ არ შეიძლება მოტეხილობის დამოუკიდებლად გამორიცხვა

ზოგჯერ ადამიანს შეუძლია ხელის მოძრაობა, თითების მოხრა ან დაზიანებულ ფეხზე დაყრდნობაც კი. ეს არ ნიშნავს, რომ ძვალი მოტეხილი არ არის. ზოგიერთი მოტეხილობა მცირე ზომისაა და გარეგნულ ცვლილებებს არ იწვევს. ბავშვებში ზოგიერთი ტიპის მოტეხილობის შემჩნევა განსაკუთრებით რთულია, რადგან მათი ძვლები ჯერ კიდევ იზრდება.

თუ დაცემის ან დარტყმის შემდეგ ტკივილი არ გადის, ჩნდება შეშუპება ან მოძრაობა რთულდება, მიმართეთ ექიმს მაშინაც კი, თუ თავდაპირველად ტრავმა მსუბუქი ჩანდა.

სად ვიპოვოთ ტრავმატოლოგი

თუ დაცემის ან დარტყმის შემდეგ ეჭვობთ, რომ ძვალი მოიტეხეთ, მიმართეთ ტრავმატოლოგს ან უახლოეს საავადმყოფოს. ექიმი გასინჯავს დაზიანებულ ადგილს და საჭიროების შემთხვევაში რენტგენოგრაფიას ჩაგიტარებთ.

თბილისში ტრავმატოლოგის მოძებნა შეგიძლიათ კლინიკების ვებსაიტებსა და ექიმთან ჩაწერის სერვისებზე. ძიებით აირჩიეთ სპეციალისტი, გაეცანით მის პროფილს და შეამოწმეთ მიღების დრო.

თუ კიდური ძლიერ დეფორმირებულია, ძლიერი სისხლდენაა, დაზიანებული ადგილი დაბუჟდა ან ფერი შეეცვალა, ან სხვა საშიში სიმპტომები გამოვლინდა, გეგმურ ვიზიტს ნუ დაელოდებით — დარეკეთ 112-ზე.