ხველა: მიზეზები, სახეები და ექიმთან წასვლა

რა არის ხველა და როგორი ხდება ის

ხველა დამცავი რეფლექსია: მისი მეშვეობით სასუნთქი გზები თავისუფლდება ლორწოსგან, გამღიზიანებლებისგან და უცხო ნაწილაკებისგან. ის შეიძლება იყოს მშრალი, ნახველის გარეშე, ან სველი, ნახველით. ხანგრძლივობის მიხედვით ხველას ყოფენ მწვავედ, სამ კვირამდე, და გახანგრძლივებულად, სამ კვირაზე მეტხანს. მწვავე ხველების უმეტესობა ვირუსულ გაციებას უკავშირდება და თავისით გადის. გახანგრძლივებული ხველა ექიმთან უნდა გაირკვეს, რადგან მისი მიზეზები ბევრია. ტექსტის მიხედვით დიაგნოზის დასმა შეუძლებელია.

მშრალი ხველა

მშრალი ხველა ხშირად ვირუსული ინფექციის დასაწყისში გვხვდება, ასევე კვამლით, მტვრიანი ან მშრალი ჰაერით გაღიზიანებისას, ალერგიისა და ბრონქული ასთმის დროს. ის შეიძლება რეფლუქსის დროსაც გაჩნდეს, როცა კუჭის შიგთავსი საყლაპავში ბრუნდება და ყელს აღიზიანებს: იხილეთ გულძმარვა. ზოგ ადამიანში მიზეზი წამლის გვერდითი მოქმედებაა, ამიტომ ექიმს ყველაფერზე უთხარით, რასაც იღებთ. თუ მშრალ ხველას სურდო ახლავს, იხილეთ სურდო, ყელის ტკივილის დროს კი — ყელის ტკივილი.

სველი ხველა ნახველით

ხველა ნახველით ბრონქიტისა და სასუნთქი გზების სხვა ინფექციებისთვისაა დამახასიათებელი. ნახველის ფერი, ყვითელი ან მწვანე, თავისთავად ბაქტერიულ ინფექციას არ ადასტურებს. უფრო საგანგაშოა, როდესაც სველ ხველას მაღალი სიცხე, გულმკერდის ტკივილი და სუნთქვის უკმარისობა ახლავს: ასე შეიძლება იყოს ფილტვების ანთების დროს, რომლის ერთ-ერთი გამომწვევია პნევმოკოკი. სისხლიანი ნახველი სასწრაფო მიმართვას საჭიროებს.

ხველა სამ კვირაზე მეტხანს

თუ ხველა სამ კვირაზე მეტხანს არ გადის, მიმართეთ თერაპევტს. გახანგრძლივებული ხველის მიზეზებია ასთმა, ალერგია, რეფლუქსი, მოწევა, ცხვირიდან ხახის უკანა კედლით ლორწოს ჩამოდენა და გადატანილი ინფექციის შედეგები. უფრო იშვიათად მიზეზი ტუბერკულოზია, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ხველას უმიზეზო წონის კლება, ღამის ოფლიანობა და სიცხე ახლავს. ვიზიტს ნუ გადადებთ, თუ ნახველში სისხლი, გულმკერდის ტკივილი, სუნთქვის გაძნელება ან კისრის გვერდზე მტკივნეული შეშუპება შეამჩნიეთ.

ხველა ღამით და დილით

ღამით ხველა ძლიერდება, რადგან წოლისას ყელში ლორწო ჩამოდის, რეფლუქსის გამო და ოთახში ჰაერის სიმშრალის გამო. ღამით და დატვირთვის შემდეგ ხველა, განსაკუთრებით ხიხინთან ერთად, ასთმის ნიშანი შეიძლება იყოს. დილის ხველა ნახველით ხშირია მწეველებში. თუ ხველა რამდენიმე ღამეზე მეტხანს გიშლით ძილს, ექიმს მიმართეთ.

ხველა სიცხესთან ერთად

ხველა მაღალ სიცხესთან, სხეულის ტკივილთან და სისუსტესთან ერთად ხშირად გრიპსა და სხვა ვირუსულ ინფექციებს ახლავს. სიცხეზე უფრო დაწვრილებით იხილეთ სიცხე. თუ სიცხე რამდენიმე დღე გრძელდება, ან გაჩნდა სუნთქვის უკმარისობა ან გულმკერდის ტკივილი, ექიმის გასინჯვაა საჭირო.

ხველა ბავშვს

ბავშვის ხველას უმეტესად ვირუსული გაციება იწვევს. მაგრამ სუნთქვის უკმარისობის, ხიხინის, ხმაურიანი ჩასუნთქვის, ტუჩების გალურჯების ან სუნთქვის სიძნელის გამო ჭამისა და ლაპარაკის შეუძლებლობის დროს დახმარება სასწრაფოდ არის საჭირო. თუ ბავშვს რამე ჩაეხრჩო და ამის შემდეგ ხველა არ გადის, შესაძლოა, უცხო სხეული მოხვდა სასუნთქ გზებში. ერთმანეთზე მიჯრილი ხველის შეტევები ღებინებამდე, გაწელილი ჩასუნთქვით, განსაკუთრებით ჩვილთან, შეიძლება ყივანახველას ნიშანი იყოს: პედიატრს აცნობეთ და აცრებზე იკითხეთ. სამ თვემდე ბავშვი ხველის დროს უმჯობესია იმავე დღეს აჩვენოთ ექიმს. მიმართეთ პედიატრს.

რა შეიძლება გაკეთდეს ექიმთან ვიზიტამდე

• დალიეთ საკმარისი სითხე, დაისვენეთ, ოთახი გაანიავეთ და ჰაერი დაატენიანეთ.
• მოზრდილებსა და ერთ წელზე მეტი ასაკის ბავშვებს შეიძლება თბილი წყალი თაფლითა და ლიმონით დაულიოთ. ერთ წლამდე ასაკის ბავშვს თაფლი არ მისცეთ.
• ნუ მოწევთ და მოერიდეთ კვამლსა და მძაფრ სუნს.
• ბავშვს ხველის საწინააღმდეგო წამალი ექიმის დანიშნულების გარეშე ნუ მისცემთ. ანტიბიოტიკს მხოლოდ ექიმი ნიშნავს, ვირუსული ხველის დროს ის არ ეხმარება.
• თუ საშიში ნიშნები გაჩნდა, ნუ დაელოდებით: მიმართეთ ექიმს ან დარეკეთ 112-ზე.
• ჩაიწერეთ, როდის დაიწყო ხველა, მშრალია თუ სველი, როდის ძლიერდება და კიდევ რა გაწუხებთ.

როგორ ეძებს ექიმი ხველის მიზეზს

ექიმი გეკითხებათ ხველაზე, მოწევაზე, წამლებსა და ავადმყოფებთან კონტაქტზე, უსმენს ფილტვებს და ზომავს სისხლში ჟანგბადის დონეს. გახანგრძლივებული ხველის დროს შეიძლება დაინიშნოს გულმკერდის რენტგენი, ნახველის ანალიზი, ფილტვების ფუნქციის შემოწმება და ალერგოტესტები, ტუბერკულოზზე ეჭვისას კი სპეციალური ტესტები. მკურნალობა მიზეზზეა დამოკიდებული: ზოგჯერ სითხე და დრო საკმარისია, ზოგჯერ კი ასთმის, რეფლუქსის ან ინფექციის მკურნალობაა საჭირო.