ყივანახველა: სიმპტომები ბავშვებსა და მოზრდილებში, აცრა

რა არის ყივანახველა და როგორ გადადის

ყივანახველა სასუნთქი გზების მწვავე ბაქტერიული ინფექციაა, რომელსაც Bordetella pertussis იწვევს. ის ჰაერწვეთოვანი გზით გადადის, როცა ავადმყოფი ახველებს ან ცემინებს. ინფექციის გადაცემის რისკი ყველაზე მაღალია დაავადების პირველ კვირებში, როცა ხველა ჯერ კიდევ არ ჰგავს ყივანახველას. გადამდები შეიძლება იყვნენ მსუბუქი სიმპტომების მქონე მოზრდილებიც, ამიტომ ჩვილებს ხშირად ოჯახის უფროსი წევრები აინფიცირებენ.

ყველაზე მეტად ერთ წლამდე ასაკის ბავშვები იტანჯებიან. თუმცა ავად ხდებიან მოზარდები და მოზრდილებიც: აცრისა და თვით დაავადების შემდეგ იმუნიტეტი დროთა განმავლობაში სუსტდება, ამიტომ განმეორებითი დაინფიცირება შესაძლებელია.

ყივანახველას სიმპტომები

დაავადება ეტაპებად მიმდინარეობს:

• კატარული ეტაპი (1-2 კვირა). ჩვეულებრივ გაციებას ჰგავს: ცხვირიდან გამონადენი, ცემინება, მსუბუქი ხველა, ტემპერატურა ოდნავ მომატებულია ან ნორმალური.
• სპაზმური ეტაპი (რამდენიმე კვირა). ხველა შეტევებით მოდის: მოკლე ბიძგების სერია, შემდეგ კი ხმაურიანი, „სტვენისებური“ ჩასუნთქვა. შეტევა ღებინებით შეიძლება დასრულდეს, სახე წითლდება ან ლურჯდება. შეტევებს შორის ადამიანი თავს თითქმის ჯანმრთელად გრძნობს.
• გამოჯანმრთელების ეტაპი (კვირები, ზოგჯერ თვეები). შეტევები იშვიათდება, თუმცა ხველა ყოველი ახალი გაციებისას შეიძლება დაბრუნდეს.

ჩვილებს ხშირად დამახასიათებელი სტვენა არ აქვთ. მის ნაცვლად შეიძლება სუნთქვის შეჩერება (აპნოე), გალურჯება ან კვების სირთულე გამოვლინდეს. მოზარდებსა და მოზრდილებში ყივანახველა ხშირად ტემპერატურის გარეშე, ორ კვირაზე მეტხანს გაწელილი მშრალი ხველით ვლინდება.

რატომ არის ყივანახველა საშიში

ჯანმრთელი სკოლის ასაკის ბავშვებისა და მოზრდილებისთვის დაავადება უსიამოვნო და დამქანცველია, მაგრამ, როგორც წესი, სიცოცხლისთვის საშიში არ არის. მძიმე შედეგები უფრო ხშირია ერთ წლამდე ასაკში, განსაკუთრებით 6 თვემდე:

• სუნთქვის შეჩერება და ჟანგბადის ნაკლებობა;
• პნევმონია;
• კრუნჩხვები და იშვიათად თავის ტვინის დაზიანება;
• ჰოსპიტალიზაციის საჭიროება, ზოგჯერ რეანიმაციაშიც.

მოზრდილებში ხანგრძლივი ხველა ძილს არღვევს, შეიძლება გამოიწვიოს ღებინება, წონის კლება, ზოგჯერ კი ნეკნის დაზიანება ან შარდის დაუკავებლობა.

დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ყივანახველას ექიმი ხველის ხასიათითა და გასინჯვით ეჭვობს. დასადასტურებლად ცხვირ-ხახიდან იღებენ ნაცხს PCR-კვლევისთვის ან ბაქტერიოლოგიური დათესვისთვის, ზოგჯერ სისხლის ანალიზსაც ნიშნავენ. მკურნალობა ანტიბიოტიკებითაა: ისინი ყველაზე ეფექტურია, თუ დაავადების პირველ ორ კვირაში დაიწყება, და გადამდებლობას ამცირებს. უფრო გვიან ანტიბიოტიკები ხველაზე ნაკლებად მოქმედებს, მაგრამ შეიძლება მაინც დაინიშნოს, რომ ადამიანმა სხვა არ დააინფიციროს. ჩვილებს და მძიმედ დაავადებულ ბავშვებს სჭირდებათ ჰოსპიტალიზაცია და მეთვალყურეობა. პრეპარატს და სქემას მხოლოდ ექიმი ირჩევს; ხველის ჩვეულებრივი სიროფები ყივანახველაზე სუსტად მოქმედებს. ავადმყოფთან მცხოვრებ ადამიანებს, განსაკუთრებით თუ სახლში ჩვილია, ექიმმა შეიძლება პროფილაქტიკური მკურნალობა შესთავაზოს.

ყივანახველას საწინააღმდეგო აცრა საქართველოში

ძირითადი დაცვა აცრაა. პროფილაქტიკური აცრების ეროვნული კალენდრის მიხედვით (მინისტრის №01-60/ნ ბრძანება, 2023 წლის 13 ივლისის რედაქცია) ყივანახველას კომპონენტი შედის:

• ექვსკომპონენტიან ვაქცინაში (ჰექსა) 2, 3 და 4 თვის ასაკში; სამი დოზა, მინიმალური ინტერვალი 4 კვირა;
• რევაქცინაციაში დყატ/პ (დიფთერია, არაუჯრედული ყივანახველა, ტეტანუსი, პოლიომიელიტი) 18 თვისა და 5 წლის ასაკში.

არაუჯრედული ვაქცინა უფრო იშვიათად იწვევს რეაქციას, ვიდრე ადრინდელი, მთლიანუჯრედიანი. მნიშვნელოვანი დეტალია: Td ვაქცინა, რომელიც 14 წლის ასაკში და შემდეგ ყოველ მე-10 წელს კეთდება, ყივანახველასგან არ იცავს. მოზარდებისა და მოზრდილებისთვის კლინიკებში არსებობს ყივანახველას კომპონენტის შემცველი ვაქცინები (მაგალითად, Adacel და Boostrix). გჭირდებათ თუ არა ასეთი დოზა, მაგალითად, ოჯახში ბავშვის დაბადებამდე, ექიმთან განიხილეთ. ბევრ ქვეყანაში ორსულებს ყივანახველას საწინააღმდეგო აცრას ურჩევენ ახალშობილის დასაცავად. საქართველოს ეროვნულ კალენდარში ასეთი აცრა არ არის, ამიტომ ეს საკითხი მეან-გინეკოლოგთან განიხილეთ. 18 წლამდე ბავშვებს კალენდრის აცრები სახელმწიფო პროგრამით უფასოდ უტარდებათ. კლინიკებში აცრის ფასები ამავე გვერდზე, ქვემოთაა მითითებული.

თუ ბავშვმა აცრა გამოტოვა, თავიდან დაწყება არ არის საჭირო: სქემა გრძელდება იქიდან, სადაც შეჩერდა, და პედიატრი დაგეხმარებათ მის შედგენაში. ნათესავებმაც, ვინც ახალშობილს მოუვლის, საკუთარი სტატუსი უნდა შეამოწმონ. იგივე კომბინირებული ვაქცინა დიფთერიისგანაც იცავს, ამიტომ ერთი ვიზიტი ხშირად ორივეს ფარავს.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს სასწრაფოდ

• ერთ წლამდე ასაკის ბავშვს აქვს ხველა სახის გაწითლებით ან გალურჯებით, სუნთქვის შეჩერებით ან კვების გაძნელებით;
• ხველის შეტევები ღებინებით ან „სტვენისებური“ ჩასუნთქვით მთავრდება;
• ხველა ორ კვირაზე მეტხანს გრძელდება, განსაკუთრებით ყივანახველით დაავადებულთან კონტაქტის შემდეგ;
• ხველის შემდეგ ჩნდება ძილიანობა, კრუნჩხვა ან გაძნელებული სუნთქვა.

თუ ბავშვს სუნთქვა შეუჩერდა ან გალურჯდა, გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება — 112.