პნევმოკოკური ინფექცია: პნევმონია, ოტიტი, მენინგიტი და აცრა

რა არის პნევმოკოკური ინფექცია და როგორ გადადის

პნევმოკოკური ინფექცია დაავადებათა ჯგუფია, რომელსაც Streptococcus pneumoniae, იგივე პნევმოკოკი იწვევს. ეს ბაქტერია ხშირად ჯანმრთელი ადამიანების, განსაკუთრებით ბავშვების, ცხვირსა და ყელში ცხოვრობს და არაფრით ვლინდება. გადადის ჰაერწვეთოვანი გზით, ნერწყვისა და ლორწოს საშუალებით ხველის, ცემინებისა და ახლო კონტაქტისას. დაავადება ვითარდება მაშინ, როცა ბაქტერია უფრო ღრმად აღწევს: ფილტვებში, შუა ყურში, ცხვირის სინუსებში, სისხლში ან ტვინის გარსებში.

რა დაავადებებს იწვევს პნევმოკოკი

• პნევმონია (ფილტვების ანთება) ბავშვებში პნევმონიის ყველაზე ხშირი ბაქტერიული მიზეზია და მოზრდილებშიც მნიშვნელოვანია;
• შუა ყურის ანთება და სინუსიტი უფრო მსუბუქი, მაგრამ ხშირი ფორმებია;
• მენინგიტი, ტვინის გარსების ანთება, მძიმე და საშიში ფორმაა;
• ბაქტერიემია და სეფსისი, როცა ბაქტერია სისხლში აღწევს.

სიმპტომები

ისინი ფორმაზეა დამოკიდებული. პნევმონიისას ჩნდება ტემპერატურა, ცახცახი, ხველა, ქოშინი, მკერდის ტკივილი სუნთქვისას და სისუსტე. 5 წლამდე ბავშვებში საგანგაშო ნიშნებია სწრაფი სუნთქვა, მკერდის ჩაზნექა ჩასუნთქვისას და საკვებსა და სასმელზე უარი. ყურის ანთებისას ყურის ტკივილი და ტემპერატურაა, მენინგიტის დროს ძლიერი თავის ტკივილი, კეფის კუნთების სიხისტე, ღებინება და სინათლის აუტანლობა, პატარებში კი მოუსვენრობა, მოდუნება და ყიფლიბანდის ამობურცვა. მენინგიტი და სეფსისი გადაუდებელ დახმარებას მოითხოვს.

ვინ არის რისკ-ჯგუფში

უფრო მძიმედ ავადდებიან მცირეწლოვანი ბავშვები, ხანდაზმულები, გულის, ფილტვების, ღვიძლისა და თირკმლების ქრონიკული დაავადებების, შაქრიანი დიაბეტის ან დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე პაციენტები, ელენთის არმქონეები და მწეველები. რისკს ამაღლებს ახლახან გადატანილი გრიპიც: ვირუსული ინფექციის შემდეგ ხშირად ბაქტერიული პნევმონია ემატება, დეტალები გრიპის გვერდზეა.

დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ექიმი დიაგნოზს გასინჯვითა და დამატებითი გამოკვლევებით სვამს: გულმკერდის რენტგენოგრაფია, სისხლის ანალიზები, მენინგიტის ეჭვისას კი თავზურგტვინის სითხის გამოკვლევა. ბაქტერიის აღმოჩენა სისხლის ან სხვა სითხის დათესვით შეიძლება. პნევმოკოკურ ინფექციას ანტიბიოტიკებით მკურნალობენ, რომელთა არჩევანსა და ხანგრძლივობას მხოლოდ ექიმი განსაზღვრავს: ზოგიერთი შტამი რიგი პრეპარატების მიმართ რეზისტენტულია, ამიტომ ანტიბიოტიკების დამოუკიდებლად მიღება და კურსის ადრე შეწყვეტა არ შეიძლება. მძიმე ფორმებს საავადმყოფოში მკურნალობენ.

პნევმოკოკის საწინააღმდეგო აცრა საქართველოში

ვაქცინაცია პროფილაქტიკის მთავარი საშუალებაა. საქართველოს პროფილაქტიკური აცრების ეროვნულ კალენდარში პნევმოკოკური კონიუგირებული ვაქცინა შედის: სამი დოზა — 2, 4 და 12 თვის ასაკში (მინისტრის №01-60/ნ ბრძანება, 2023 წლის 13 ივლისის რედაქცია). თუ ბავშვმა აცრა გვიან დაიწყო, პედიატრი დამწევ სქემას შეურჩევს. 18 წლამდე ბავშვებს კალენდრის აცრები სახელმწიფო პროგრამით უფასოდ უტარდებათ.

მოზრდილებს აცრას ექიმის რეკომენდაციით უკეთებენ: 2026 წლის იმუნიზაციის სახელმწიფო პროგრამით ვაქცინა მიეწოდებათ 18 წელზე უფროს პირებს ექიმის რეკომენდაციით და ხანდაზმულთა თავშესაფრების ბენეფიციარებს. ბევრ ქვეყანაში მას ხანდაზმულებსა და იმ ადამიანებს ურჩევენ, ვისაც ქრონიკული დაავადება აქვს, იმუნიტეტი დასუსტებული ან ელენთა არ აქვს; ასაკობრივი ჩარჩოები ქვეყანასა და ვაქცინაზეა დამოკიდებული, ამიტომ ექიმთან ერთად გადაწყვიტეთ. კლინიკებში გამოიყენება, კერძოდ, Prevenar 13 და Prevenar 20 (Pfizer) კონიუგირებული ვაქცინები და Pneumovax 23 (MSD) პოლისაქარიდული ვაქცინა. ისინი შემადგენლობითა და სქემით განსხვავდებიან: რომელი შეგეფერებათ თქვენ ან ბავშვს, ექიმი აგიხსნით. აცრის ფასები საქართველოს კლინიკებში ამავე გვერდზე ქვემოთ არის.

ვაქცინა პნევმოკოკის მხოლოდ იმ ტიპებისგან იცავს, რომლებიც მასში შედის და არა ყველასგან, ამიტომ აცრის შემდეგაც პნევმონია შესაძლებელია, თუმცა ჩვეულებრივ უფრო მსუბუქად მიმდინარეობს. ეხმარება მოწევაზე უარის თქმა, ქრონიკული დაავადებების მკურნალობა და გრიპის საწინააღმდეგო აცრა. პატარებისთვის მნიშვნელოვანია Hib ინფექციის საწინააღმდეგო აცრაც, რადგან ეს ბაქტერიაც პნევმონიასა და მენინგიტს იწვევს.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს სასწრაფოდ

• ქოშინი, გახშირებული ან გაძნელებული სუნთქვა, ტუჩების გალურჯება;
• ტემპერატურა სამ დღეზე მეტხანს გრძელდება ან გაუმჯობესების შემდეგ ისევ მატულობს;
• ძლიერი თავის ტკივილი, კეფის კუნთების სიხისტე, ღებინება, ცნობიერების არევა, გამონაყარი, ძილიანობა;
• ჩვილი ძუძუზე უარს ამბობს, მოდუნებულია, მკვეთრად, კივილით ტირის ან ყიფლიბანდი აქვს ამობურცული;
• თქვენ ან ბავშვი რისკ-ჯგუფში შედიხართ და პნევმონიის სიმპტომები გაქვთ.