ალერგია არის იმუნური სისტემის გადაჭარბებული რეაქცია ნივთიერებებზე, რომლებიც უმეტესი ადამიანისთვის უვნებელია: მცენარეთა ყვავილის მტვერზე, სახლის მტვერზე, ზოგ საკვებზე, ცხოველის ბეწვზე, მწერის ნაკბენზე, მედიკამენტებზე. ორგანიზმი ამ ნივთიერებას (ალერგენს) საფრთხედ აღიქვამს და ანთებას იწვევს. აქედან მოდის სიმპტომები, მსუბუქი სურდოდან სიცოცხლისთვის საშიშ რეაქციამდე.
როგორ ვლინდება ალერგია
სიმპტომები დამოკიდებულია ალერგენსა და იმაზე, როგორ მოხვდა ის ორგანიზმში. ყველაზე ხშირია ნიშნების ეს ჯგუფები:
- ცხვირი და თვალები. ცემინება, ცხვირის გაჭედვა, სურდო გამჭვირვალე გამონადენით, თვალების ქავილი, სიწითლე და ცრემლდენა. ასე გამოიყურება სეზონური ალერგია ყვავილის მტვერზე, ანუ პოლინოზი.
- კანი. გამონაყარი, ჭინჭრის დამწვრობის მსგავსი ბუშტუკები (ჭინჭრის ციება), ქავილი, ტუჩებისა და ქუთუთოების გასივება. თუ კანი დიდხანს რჩება ანთებული, შესაძლოა საქმე დერმატიტთან გვქონდეს.
- სასუნთქი გზები. ხველა, მსტვენავი სუნთქვა, ჰაერის ნაკლებობის შეგრძნება. ეს შეიძლება იყოს ალერგიული ასთმის ნიშანი.
- საჭმლის მომნელებელი სისტემა. გულისრევა, ღებინება, მუცლის ტკივილი, დიარეა გარკვეული საკვების შემდეგ. მსგავსი ჩივილები საკვებით მოწამვლის დროსაც ჩნდება, ამიტომ მნიშვნელოვანია გაიხსენოთ, რა მიიღეთ და რამდენ ხანში გამოვლინდა სიმპტომები.
ალერგიის დროს სიმპტომები ჩვეულებრივ ალერგენთან შეხებიდან რამდენიმე წუთში ან საათში ჩნდება და ყოველ ახალ შეხვედრაზე მეორდება. ტემპერატურის მომატება ალერგიისთვის დამახასიათებელი არ არის, რაც მას გაციებისგან განასხვავებს.
საიდან მოდის ალერგია
ალერგიისკენ მიდრეკილება ხშირად ოჯახში გადაეცემა: თუ მშობლებს ალერგია, ეგზემა ან ასთმა აქვთ, ბავშვს მათი განვითარების რისკი მეტი აქვს. შემდეგ გადამწყვეტია გარემო. ყველაზე გავრცელებული ალერგენებია ხეების, ბალახებისა და სარეველების მტვერი, სახლის მტვრის ტკიპები, ობი, შინაური ცხოველების ბეწვი და ქერტლი, კვერცხი, რძე, თხილეული, ზღვის პროდუქტები, მწერის შხამი და ზოგიერთი მედიკამენტი. საქართველოში რამდენიმე კლიმატური ზონაა და ყვავილობის სეზონი და ტენიანობა გავლენას ახდენს იმაზე, როდის მძაფრდება პოლინოზი. თქვენს ქალაქში ზუსტი პერიოდის შესახებ ალერგოლოგს ჰკითხეთ.
რით არის საშიში ალერგია
ალერგიული რეაქციების უმეტესობა უსიამოვნოა, მაგრამ სიცოცხლეს საფრთხეს არ უქმნის. თუმცა მკურნალობის გარეშე ცხვირის მუდმივი გაჭედვა და ხველა ძილს აფუჭებს, შრომისუნარიანობას ამცირებს და შეიძლება ქრონიკული გახდეს. ალერგიული რინიტი ასთმის განვითარებასთანაც არის დაკავშირებული.
ცალკე საფრთხეა ანაფილაქსია, მთელი ორგანიზმის მძიმე რეაქცია. ის სწრაფად ვითარდება, ზოგჯერ საკვების მიღებიდან, მწერის ნაკბენიდან ან მედიკამენტის მიღებიდან რამდენიმე წუთში. მასზე მიუთითებს ტუჩების, ენისა და ყელის შეშუპება, სუნთქვის გაძნელება, სისუსტე, წნევის დაცემა, გულის წასვლა და მთელ სხეულზე გავრცელებული გამონაყარი.
როგორ ადგენენ ალერგიის დიაგნოზს
დიაგნოსტიკას ალერგოლოგ-იმუნოლოგი ატარებს. ექიმი ჯერ გაარკვევს, როდის ჩნდება სიმპტომები, რა წინ უსწრებს მათ და აქვთ თუ არა ალერგია ნათესავებს. შემდეგ შეიძლება დაგინიშნოთ კანის სინჯები ან სისხლის ანალიზი სპეციფიკურ ანტისხეულებზე. საკვებზე ალერგიის ეჭვის შემთხვევაში ზოგჯერ მკაცრად კონტროლირებად სინჯს იყენებენ და მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით. ბავშვის რაციონიდან პროდუქტების დიდი ხნით ამოღება თავად არ ღირს: ჯერ ექიმს მიმართეთ.
როგორ მკურნალობენ ალერგიას
მკურნალობის საფუძველია ალერგენთან შეხების შეწყვეტა, თუ ეს შესაძლებელია. შემდეგ ექიმი ირჩევს პრეპარატებს, რომლებიც სიმპტომებს ამსუბუქებს: ანტიჰისტამინურ საშუალებებს, ცხვირის, თვალებისა და კანის ადგილობრივ საშუალებებს, უფრო მძიმე შემთხვევებში სხვა მედიკამენტებს. დოზებსა და სქემებს მხოლოდ ექიმი განსაზღვრავს, რადგან ისინი ასაკზე, წონასა და თანმხლებ დაავადებებზეა დამოკიდებული. ზოგ პაციენტს ალერგენსპეციფიკურ იმუნოთერაპიას უტარებენ: ექიმი ორგანიზმს ალერგენს თანდათან აჩვევს. ეს ხანგრძლივი კურსია სპეციალისტის მეთვალყურეობით.
პროფილაქტიკა
ალერგიის საწინააღმდეგო ვაქცინა არ არსებობს, მაგრამ გამწვავებების თავიდან აცილება შესაძლებელია:
- თქვენი ალერგენები ექიმისგან გაიგეთ და ვარაუდებს ნუ დაეყრდნობით;
- ყვავილობის სეზონზე სახლი გაანიავეთ დილით ან წვიმის შემდეგ, გარედან დაბრუნებულებმა თმა დაიბანეთ და ტანსაცმელი გამოიცვალეთ;
- რეგულარულად ჩაატარეთ სველი დასუფთავება, თეთრეული მაღალ ტემპერატურაზე გარეცხეთ, ხალიჩები და რბილი სათამაშოები შეამცირეთ;
- საკვებზე ალერგიისას წაიკითხეთ შემადგენლობა და კაფეებსა და რესტორნებში ინგრედიენტების შესახებ იკითხეთ;
- მედიკამენტზე ალერგიის შესახებ ყოველთვის აცნობეთ ექიმსა და სტომატოლოგს.
როდის არის საჭირო გადაუდებელი დახმარება
სასწრაფო დახმარებას დარეკეთ 112-ზე, თუ შესაძლო ალერგენთან შეხების შემდეგ გაგიძნელდათ სუნთქვა, ყელში შეკუმშვა იგრძენით, სწრაფად გაგისივდათ სახე, ტუჩები ან ენა, მოულოდნელად დაგეუფლათ სისუსტე, ცნობიერება აგერიათ ან გული წაგივიდათ. თუ ექიმმა ადრენალინის ავტოინჟექტორი დაგინიშნათ, გამოიყენეთ ინსტრუქციის მიხედვით და მაინც გამოიძახეთ სასწრაფო. ალერგოლოგთან დაგეგმილ ვიზიტზე ჩაიწერეთ, თუ სიმპტომები სეზონიდან სეზონზე მეორდება, ძილსა და მუშაობას გიშლით ან ურეცეპტო მედიკამენტებმა აღარ გიშველათ.
