დერმატიტი: სახეობები, სიმპტომები და კანის მოვლა

დერმატიტი არის კანის ანთებითი დაავადება, რომელიც ვლინდება სიწითლით, ქავილით, სიმშრალით და გამონაყარით. ის შეიძლება გამოწვეული იყოს ალერგიული რეაქციებით, გამაღიზიანებელ ნივთიერებებთან კონტაქტით ან ორგანიზმის შიდა ფაქტორებით. სიტყვა „დერმატიტი“ რამდენიმე სხვადასხვა მდგომარეობას აერთიანებს და მათ სხვადასხვაგვარად მკურნალობენ, ამიტომ მნიშვნელოვანია გაარკვიოთ, კონკრეტულად რასთან გაქვთ საქმე.

დერმატიტის სახეები

• კონტაქტური დერმატიტი. კანი რეაგირებს იმაზე, რასაც შეეხო. შეიძლება იყოს ირიტაციული, ანუ გამაღიზიანებლით გამოწვეული (საპონი, სარეცხი საშუალებები, გამხსნელები, ხელების ხშირი დაბანა) და ალერგიული (ნიკელი ბიჟუტერიაში, სუნამოები და კონსერვანტები კოსმეტიკაში, ზოგი მცენარე). ძირითადად ზიანდება ხელები და სახე.
• ატოპიური დერმატიტი, რომელსაც ხშირად ეგზემასაც უწოდებენ. ეს ქრონიკული დაავადებაა გამწვავების პერიოდებით, რომელიც უფრო ხშირად ბავშვობაში იწყება და ოჯახში ხშირად ალერგიასა და ასთმასთან ერთად გვხვდება.
• სებორეული დერმატიტი. სიწითლე და ცხიმიანი ან მშრალი ქერცლი თავის კანზე, წარბებში, ცხვირის გვერდებზე, ყურების უკან. ის ცხიმოვანი ჯირკვლების მუშაობასა და სოკოსთანაა დაკავშირებული, რომელიც ყველა ადამიანის კანზე ცხოვრობს.

როგორ ვლინდება დერმატიტი

ნიშნები დამოკიდებულია სახეობასა და სტადიაზე. დამახასიათებელია სიწითლე, აქერცვლა, კანის სიმშრალე და გაჭიმულობა, წვრილი ბუშტუკების სახით გამონაყარი, მუდმივი ქავილი, რომელიც საღამოს ძლიერდება. გამწვავებისას კანი შეიძლება დასველდეს და დაიფაროს ქერქით, ქრონიკული მიმდინარეობისას კი გასქელდეს და დაიბზაროს. სიმპტომები მსუბუქი გაღიზიანებიდან გამოხატულ ანთებამდე მერყეობს. განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციეთ ძლიერ ქავილს, ბზარებს, სითხის გამოყოფას და გაუმჯობესების გარეშე ხანგრძლივ მიმდინარეობას.

მიზეზები და გამწვავების ფაქტორები

მიზეზების ნაწილი გარეგანია: აგრესიული საყოფაცხოვრებო ქიმია, ზოგი კოსმეტიკური საშუალება, ბიჟუტერია, ლატექსის ხელთათმანები, სველ გარემოში ხშირი მუშაობა. ნაწილი შიდაა: მემკვიდრეობითი მიდრეკილება, კანის დამცავი ბარიერის თავისებურებები, იმუნური რეაქციები. გამწვავებას ხშირად იწვევს მშრალი ჰაერი, ტემპერატურის მკვეთრი ცვლილება, სტრესი, მატყლისა და სინთეტიკური ტანსაცმელი, ოფლიანობა. საქართველოში, ისევე როგორც ნებისმიერ ქვეყანაში, სადაც ცხელი და ტენიანი სეზონები იცვლება, კანის მდგომარეობაზე კლიმატი, მზე და სეზონური ალერგენები ახდენს გავლენას. თქვენს შემთხვევაში კანონზომიერებას ექიმი განსაზღვრავს.

რით არის საშიში დერმატიტი

თავად დერმატიტი გადამდები არ არის. მთავარი რისკი გართულებებია. მოფხანა კანის ბარიერს არღვევს და დაზიანებულ ადგილას ინფექცია შეიძლება მოხვდეს: კანი სველდება, ჩნდება ყვითელი ქერქი, ჩირქოვანი გამონაყარი, ტკივილი, ზოგჯერ კი ტემპერატურაც იმატებს. ქრონიკული ანთება და მუდმივი ქავილი ძილსა და ცხოვრების ხარისხს აუარესებს, განსაკუთრებით ბავშვებში.

დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

დიაგნოზს ჩვეულებრივ დერმატოლოგი სვამს: კანის დათვალიერება და კითხვები იმის შესახებ, როდის დაიწყო, რასთან აქვს ადამიანს შეხება და აქვს თუ არა ალერგია ნათესავებს. ალერგიული კონტაქტური დერმატიტის ეჭვისას ექიმმა შეიძლება დანიშნოს სპეციალური აპლიკაციური სინჯები იმ ნივთიერების მოსაძებნად, რომელიც რეაქციას იწვევს. სებორეული დერმატიტის დროს ზოგჯერ სხვა კანის დაავადებების გამორიცხვაა საჭირო.

მკურნალობის საფუძველია გამომწვევი ფაქტორის აღმოფხვრა ან შეზღუდვა და კანის ბარიერის აღდგენა. ამისთვის იყენებენ დამატენიანებელ და დამარბილებელ საშუალებებს, ანთების დროს კი ექიმი ადგილობრივ პრეპარატებს ნიშნავს, მათ შორის ჰორმონულ მალამოებს, ან სხვა მედიკამენტებს. სქემას, ხანგრძლივობასა და პრეპარატის სიძლიერეს მხოლოდ ექიმი განსაზღვრავს: ჰორმონული მალამოების დამოუკიდებლად ხანგრძლივი გამოყენება, განსაკუთრებით სახეზე და ბავშვებში, სახიფათოა. მძიმე მიმდინარეობისას სხვა მეთოდებსაც იყენებენ, რომელთა შესახებაც ექიმი დათვალიერების შემდეგ გიამბობთ.

პროფილაქტიკა და მოვლა

დერმატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინა არ არსებობს. გამწვავებების რისკის შემცირებას მარტივი ზომები ეხმარება:

• დამატენიანებელი საშუალება კანზე რეგულარულად წაისვით და არა მხოლოდ გამწვავებისას;
• იბანეთ თბილი და არა ცხელი წყლით, გამოიყენეთ რბილი, სურნელის გარეშე საშუალებები;
• წყალთან, სარეცხ საშუალებებთან და ქიმიასთან მუშაობისას ჩაიცვით დამცავი ხელთათმანები;
• აირჩიეთ ბამბის ტანსაცმელი, ახალი ნივთები პირველ ჩაცმამდე გარეცხეთ;
• ფრჩხილები მოკლედ შეიკრიჭეთ, რომ ქავილისას კანი ნაკლებად დაზიანდეს, და გამონაყარს ნუ მოიფხანთ;
• დაიმახსოვრეთ ნივთიერებები, რომლებზეც კანი რეაგირებს, და ექიმს უთხარით.

როდის არის საჭირო ექიმთან მისვლა

დერმატოლოგთან ჩაიწერეთ, თუ გამონაყარი ერთ-ორ კვირაზე მეტ ხანს გრძელდება, ხშირად ბრუნდება, ძილს გიშლით ან ურეცეპტო საშუალებები არ გეხმარებათ. ვიზიტს ნუ გადადებთ, თუ კანი სველდება, ყვითელი ქერქით ან ჩირქოვანი გამონაყარით იფარება, ან გაჩნდა ტკივილი, სწრაფად გავრცელებადი სიწითლე ან ტემპერატურა. სასწრაფო დახმარებას დარეკეთ 112-ზე, თუ გამონაყარს თან ახლავს სახის, ტუჩების ან ენის შეშუპება, სუნთქვის გაძნელება ან გულის წასვლა: ეს შეიძლება მძიმე ალერგიული რეაქცია იყოს.