რა არის აპვ და როგორ გადადის
ადამიანის პაპილომავირუსი (აპვ, HPV) 200-ზე მეტი ვირუსის ჯგუფია. ზოგი მათგანი კანსა და ლორწოვან გარსებზე მეჭეჭებს იწვევს, სხვები, მაღალი ონკოგენური რისკის ტიპები, წინასიმსივნური ცვლილებები და კიბო შეიძლება გამოიწვიოს. ვირუსი გადადის კანისა და სქესობრივი კონტაქტით, ახლო კონტაქტითაც, რომელიც სქესობრივ აქტს არ მოიცავს. პრეზერვატივი რისკს ამცირებს, მაგრამ სრულად არ გიცავთ. სქესობრივად აქტიური ადამიანების თითქმის ყველა ცხოვრებაში რომელიმე ეტაპზე ვირუსს ხვდება.
HPV-ის სიმპტომები
უმეტეს შემთხვევაში სიმპტომები არ არის: ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) მონაცემებით, ადამიანების დაახლოებით 90%-ში ორგანიზმი ინფექციას თვითონ უმკლავდება. როცა გამოვლინებები ჩნდება, ეს ჩვეულებრივ მეჭეჭები ან გენიტალური მეჭეჭებია კანსა და ლორწოვან გარსებზე, ზოგჯერ კი ქავილი ან დისკომფორტი სასქესო ორგანოების არეში. საშვილოსნოს ყელის წინასიმსივნური ცვლილებები არაფრით ვლინდება და მხოლოდ გასინჯვისა და სკრინინგის დროს აღმოჩნდება.
რით არის აპვ საშიში
რისკი მაღალი ონკოგენური ტიპებით ხანგრძლივ ინფიცირებას უკავშირდება. ისინი საშვილოსნოს ყელის კიბოს თითქმის ყველა შემთხვევას იწვევენ, ასევე ვულვის, საშოს, პენისის, ანუსისა და ხახის კიბოს ნაწილს. საშვილოსნოს ყელის კიბო იმ იშვიათ ონკოლოგიურ დაავადებებს მიეკუთვნება, რომელთა თავიდან აცილება აცრით შეიძლება, ადრეულ ეტაპზე გამოვლენა კი სკრინინგით. მაგრამ აპვ განაჩენი არ არის: ინფექციების უმეტესობა თავისით გადის.
დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
ქალებისთვის პროფილაქტიკის საფუძველი საშვილოსნოს ყელის რეგულარული სკრინინგია: ციტოლოგიური გამოკვლევა და/ან HPV-ის ტესტი. ჯანმო სკრინინგის დაწყებას დაახლოებით 30 წლიდან და ყოველ 5-10 წელიწადში გამეორებას გვთავაზობს; კონკრეტულ გრაფიკს გინეკოლოგი შეგირჩევთ. მეჭეჭების მქონე ქალებსა და მამაკაცებს დერმატოლოგი, გინეკოლოგი ან უროლოგი დაეხმარება.
ვირუსის გამანადგურებელი წამალი არ არსებობს. მკურნალობენ გამოვლინებებს: მეჭეჭებს სხვადასხვა მეთოდით აშორებენ, საშვილოსნოს ყელის წინასიმსივნურ ცვლილებებს კი ექიმის გადაწყვეტილებით აკვირდებიან ან მკურნალობენ. წარმონაქმნების დამოუკიდებლად მოცილება და ხალხური საშუალებებით დაწვა არ შეიძლება.
HPV-ის საწინააღმდეგო აცრა საქართველოში
ვაქცინა ვირუსის ყველაზე საშიში ტიპებისგან იცავს და ყველაზე ეფექტიანია სქესობრივი ცხოვრების დაწყებამდე. ჯანმო 9-14 წლის გოგონების აცრას გვირჩევს, ჩვეულებრივ ერთი ან ორი დოზით. საქართველოს პროფილაქტიკური აცრების ეროვნულ კალენდარში HPV-ის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია 10-12 წლის გოგონებისა და ბიჭებისთვისაა გათვალისწინებული, ორდოზიანად, მინიმუმ 6 თვის ინტერვალით (მინისტრის №01-60/ნ ბრძანება, 2023 წლის 13 ივლისის №52/ნ ბრძანების რედაქციით). 18 წლამდე ბავშვებს კალენდრის აცრები სახელმწიფო პროგრამით უფასოდ უტარდებათ.
კალენდრის გარდა, 2026 წლის იმუნიზაციის სახელმწიფო პროგრამა 13-45 წლის ქალებსა და მამაკაცებს HPV-ის საწინააღმდეგო „დამწევ“ ვაქცინაციას სთავაზობს: 15 წლამდე — ორი დოზა, 15 წლიდან — სამი. პროგრამის პირობები ყოველწლიურად მტკიცდება, ამიტომ ვიზიტამდე პოლიკლინიკაში დააზუსტეთ.
კლინიკებში გამოიყენება Gardasil და Gardasil 9 (MSD). აცრის ფასები საქართველოს კლინიკებში ამავე გვერდზე ქვემოთ არის. აცრა სკრინინგს არ ცვლის: აცრილ ქალებსაც რეგულარულად სჭირდებათ გინეკოლოგის გასინჯვა. კიდევ ერთი აცრა, რომელზეც მოზარდმა და მოზრდილმა უნდა იფიქროს, B ჰეპატიტისგან იცავს.
როდის უნდა მიმართოთ ექიმს
- სასქესო ორგანოების არეში, ანუსის გარშემო ან პირში გაჩნდა მეჭეჭები, წანაზარდი ან კანის ცვლილება;
- სისხლიანი გამონადენი მენსტრუაციებს შორის ან სქესობრივი კონტაქტის შემდეგ, უჩვეულო გამონადენი, ტკივილი სქესობრივი აქტისას;
- საშვილოსნოს ყელის სკრინინგი დიდი ხანია არ გაგივლიათ ან HPV-ის ტესტის დადებითი პასუხი უკვე გითხრეს;
- ორსულობას გეგმავთ ან მოზარდის აცრა გსურთ.
