B ჰეპატიტი: როგორ გადადის, ანალიზები და აცრა საქართველოში

რა არის B ჰეპატიტი და როგორ ვრცელდება

B ჰეპატიტი ღვიძლის ვირუსული ანთებაა. ვირუსი გადადის დაინფიცირებული ადამიანის სისხლით და სხვა ბიოლოგიური სითხეებით: დედისგან ბავშვზე მშობიარობისას, სქესობრივი კონტაქტისას, არასტერილური ნემსებისა და ინსტრუმენტების გამოყენებისას (ინექცია, ტატუ, მანიკური), ასევე საერთო სამართებლით, თუ მასზე სისხლია. ხელის ჩამორთმევით, ჩახუტებით, საერთო ჭურჭლით ან ხველით ვირუსი არ გადადის.

B ჰეპატიტის სიმპტომები

ბევრი ადამიანი დაინფიცირების შემდეგ არანაირ სიმპტომს არ გრძნობს. თუ ნიშნები ჩნდება, ეს ჩვეულებრივ დაინფიცირებიდან დაახლოებით ექვსი კვირიდან ექვს თვემდე პერიოდში ხდება. მწვავე ფორმას ახასიათებს დაღლილობა, გულისრევა, ღებინება, მუცლის ტკივილი, ცხელება, მუქი ფერის შარდი და კანისა და თვალების სიყვითლე.

სიმპტომების არარსებობა არ ნიშნავს, რომ ვირუსი არ არის: ქრონიკული ფორმა დიდხანს შეიძლება შეუმჩნევლად მიმდინარეობდეს და მხოლოდ სისხლის ანალიზით ვლინდება.

რით არის B ჰეპატიტი საშიში

მთავარი რისკი ქრონიკულ ფორმაში გადასვლაა. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) მონაცემებით, ჩვილობასა და ადრეულ ბავშვობაში დაინფიცირებისას ქრონიკული ინფექცია დაახლოებით 95%-ში ყალიბდება, მოზრდილ ასაკში დაინფიცირებისას კი 5%-ზე ნაკლებში. ქრონიკულმა ანთებამ დროთა განმავლობაში შეიძლება ღვიძლის ციროზი და ღვიძლის კიბო გამოიწვიოს, ამიტომ ასეთ პაციენტს ექიმის მეთვალყურეობა სჭირდება მაშინაც, როცა თავს კარგად გრძნობს.

როგორ ადგენენ B ჰეპატიტის დიაგნოზს

დიაგნოზი სისხლის ანალიზით დგინდება: ამოწმებენ ვირუსის ზედაპირულ ანტიგენს (HBsAg), ვირუსის საწინააღმდეგო ანტისხეულებს და საჭიროების შემთხვევაში ვირუსის გენეტიკური მასალის (დნმ) რაოდენობას. ღვიძლის მდგომარეობას ბიოქიმიური ანალიზით, ულტრაბგერითი გამოკვლევითა და ელასტოგრაფიით აფასებენ. რომელი გამოკვლევებია საჭირო, ექიმი წყვეტს.

B ჰეპატიტის მკურნალობა

მწვავე B ჰეპატიტის სპეციფიკური წამალი არ არსებობს: ეხმარება მოსვენება, კვება და ექიმის მეთვალყურეობა, მოზრდილების უმეტესობა კი გამოჯანმრთელდება. ქრონიკული ფორმა ჩვეულებრივ სრულად არ იკურნება, თუმცა ანტივირუსული პრეპარატები ვირუსს თრგუნავს, ციროზის განვითარებას ანელებს და ღვიძლის კიბოს რისკს ამცირებს. მათ ინფექციონისტი ან ჰეპატოლოგი ნიშნავს; თვითმკურნალობა საშიშია.

საქართველოში ორსულებს B ჰეპატიტზე სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში ამოწმებენ, ვირუსული ჰეპატიტების გამოკვლევასა და მკურნალობას კი ნაწილობრივ ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამები ფარავს. რა პირობები მოქმედებს თქვენთვის ახლა, დააზუსტეთ ინფექციონისტთან ან პოლიკლინიკაში.

B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო აცრა

ვაქცინა დაცვის ყველაზე საიმედო საშუალებაა: ჯანმოს შეფასებით, ის თითქმის 100%-იან დაცვას იძლევა. საქართველოს პროფილაქტიკური აცრების ეროვნული კალენდრის მიხედვით, პირველ დოზას ახალშობილს სამშობიაროში სიცოცხლის პირველ 12 საათში უკეთებენ, შემდეგ კი 2, 3 და 4 თვის ასაკში ბავშვი იღებს ექვსკომპონენტიან ვაქცინას (ჰექსა), რომელშიც B ჰეპატიტის კომპონენტიც შედის (მინისტრის №01-60/ნ ბრძანება, 2023 წლის 13 ივლისის რედაქცია). 18 წლამდე ბავშვებს კალენდრის აცრები უფასოდ უტარდებათ. თუ აცრილი არ ხართ, აცრა მოზრდილ ასაკშიც შეიძლება: იმუნიზაციის სახელმწიფო პროგრამით ვაქცინა აუცრელ მოზრდილებსა და მაღალი რისკის ჯგუფებს მიეწოდებათ. კურსი რამდენიმე დოზისგან შედგება, სქემას ექიმი განსაზღვრავს.

კლინიკებში გამოიყენება, კერძოდ, Engerix-B (ბავშვებისა და მოზრდილებისთვის სხვადასხვა დოზით), ასევე პატარებისთვის კომბინირებული Hexaxim და Infanrix hexa. აცრის ფასები საქართველოს კლინიკებში ამავე გვერდზე ქვემოთ არის.

აცრა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამედიცინო პერსონალისთვის, ვირუსის მატარებელთან ერთად მცხოვრები ადამიანებისთვის და ღვიძლის სხვა ქრონიკული დაავადების მქონეთათვის. ორსულობისას HBsAg-ის ანალიზი ახალშობილის დაცვაში ეხმარება: თუ დედას ვირუსი აღმოაჩნდა, ექიმები ბავშვისთვის საჭირო ზომებს წინასწარ გეგმავენ. თუ ეჭვი გაქვთ, რომ სხვის სისხლთან შეხება მოგივიდათ (გამოყენებული ნემსის ჩხვლეტა, დაუცველი სქესობრივი კონტაქტი), ექიმს დაუყოვნებლივ მიმართეთ: დამცავი ზომები პირველ საათებსა და დღეებში ყველაზე ეფექტურია.

ღვიძლის კიდევ ერთი ვირუსული ინფექცია, რომლისგანაც აცრა არსებობს, A ჰეპატიტია; ის სხვაგვარად ვრცელდება: დაუბანელი ხელებით, წყლითა და საკვებით.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს სასწრაფოდ

• კანის ან თვალების სიყვითლე, მუქი შარდი, ღია ფერის განავალი;
• ძლიერი სისუსტე, განმეორებითი ღებინება, სითხის დალევის შეუძლებლობა;
• ძილიანობა, ცნობიერების არევა, სისხლდენა ან მუცლის გაზრდა;
• გამოყენებული ნემსის ჩხვლეტა ან უცნობი ადამიანის სისხლთან შეხება.