ჩუტყვავილა: სიმპტომები, ბავშვის მოვლა და აცრა

ჩუტყვავილა ბავშვთა ერთ-ერთი ყველაზე გადამდები ინფექციაა. მას varicella-zoster ვირუსი იწვევს, რომელიც გამოჯანმრთელების შემდეგ არ ქრება და ნერვულ უჯრედებში „იძინებს“. წლების შემდეგ ზოგ ადამიანში ის სარტყლისებრი ჰერპესის სახით იღვიძებს. ვირუსი ჰაერწვეთოვანი გზით და ბუშტუკების შიგთავსთან შეხებით ვრცელდება. ადამიანი, რომელსაც ჩუტყვავილა არ გადაუტანია და არ არის აცრილი, ავადმყოფთან კონტაქტის შემდეგ თითქმის აუცილებლად დაავადდება: დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების (CDC, აშშ) მონაცემებით, აუცრელი საოჯახო კონტაქტების დაახლოებით 90% ინფიცირდება.

ჩუტყვავილას სიმპტომები

დაინფიცირებიდან პირველ ნიშნებამდე 10-21 დღე გადის. თავიდან შეიძლება გაჩნდეს მცირე სიცხე, სისუსტე, თავის ტკივილი და მადის დაქვეითება, ზოგჯერ პირველ საათებში ან ერთი დღის განმავლობაში სხვა არაფერია. შემდეგ ჩნდება დამახასიათებელი გამონაყარი:

• წითელი ლაქები ამობურცულ კვანძებად იქცევა, შემდეგ კი გამჭვირვალე სითხით სავსე ბუშტუკებად;
• ერთ-ორ დღეში ბუშტუკები შრება და ქერქით იფარება;
• ახალი გამონაყარი 3-5 დღის განმავლობაში ტალღებად ჩნდება, ამიტომ სხეულზე ერთდროულად სხვადასხვა სტადიის ელემენტებია;
• გამონაყარი ძლიერად ქავის და სხეულზე, სახეზე, თავის თმიან ნაწილზე და პირის ლორწოვანზე გვხვდება.

ადამიანი გამონაყრის გაჩენამდე 1-2 დღით ადრე ხდება გადამდები და ასეთად რჩება, სანამ ყველა ბუშტუკი ქერქით არ დაიფარება. ჩვეულებრივ ეს დაახლოებით ერთი კვირაა. აცრილებში ჩუტყვავილა ხშირად უფრო მსუბუქია, გამონაყრის ცოტა ელემენტით, მაგრამ ასეთ ავადმყოფსაც შეუძლია სხვების დაინფიცირება.

რით არის ჩუტყვავილა საშიში

ჯანმრთელ ბავშვებში დაავადება, როგორც წესი, შედეგების გარეშე მთავრდება. ყველაზე ხშირი გართულებაა გაკაწრული ბუშტუკების ბაქტერიული ინფიცირება, რაც ნაწიბურებს ტოვებს. მოზრდილებს ბავშვებზე უფრო ხშირად უვითარდებათ პნევმონია და დაავადებას უფრო მძიმედ იტანენ. მძიმე მიმდინარეობა შესაძლებელია ახალშობილებში, დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე ადამიანებში და ორსულებში, რომლებსაც ჩუტყვავილა არ გადაუტანიათ. ორსულობის პირველ ნახევარში დაინფიცირებამ შეიძლება თანდაყოლილი ჩუტყვავილას სინდრომი გამოიწვიოს (ბავშვის კანის, თვალისა და ნერვული სისტემის დაზიანება), მშობიარობამდე ცოტა ხნით ადრე დედის დაინფიცირება კი ახალშობილისთვის საშიშია.

როგორ მკურნალობენ ჩუტყვავილას

ჯანმრთელ ბავშვებს სპეციფიკური მკურნალობა არ სჭირდებათ: დაავადება 1-2 კვირაში თავისით გადის. მიზანია მდგომარეობის შემსუბუქება და გართულებების თავიდან აცილება.

• სიცხე დაწიეთ და ტკივილი შეიმსუბუქეთ იმ პრეპარატებით, რომლებსაც ექიმი გირჩევთ. ჩუტყვავილას დროს ასპირინს (აცეტილსალიცილის მჟავას) ნუ მისცემთ, რეის სინდრომის რისკის გამო.
• ბავშვს ფრჩხილები შეუკვეცეთ და აუხსენით, რომ ბუშტუკების მოფხანა არ შეიძლება: ამით ნაწიბურები და ინფექცია ჩნდება. ჩააცვით მსუბუქი და რბილი ტანსაცმელი.
• ყოველდღე მიიღეთ თბილი შხაპი ღრუბლის გარეშე და კანი პირსახოცით ფრთხილად შეიმშრალეთ, ნუ გახეხავთ.
• მოზრდილებს, ორსულებს, დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე ადამიანებსა და ახალშობილებს ექიმმა შეიძლება ანტივირუსული პრეპარატი ან იმუნოგლობულინი დაუნიშნოს. მკურნალობა რაც შეიძლება ადრე უნდა დაიწყოს.

რომელი მალამოები და ხსნარები გამოიყენოთ გამონაყრის დასამუშავებლად, ექიმი განსაზღვრავს. ავადმყოფი იზოლაციაში უნდა იყოს, სანამ ყველა ბუშტუკი არ გაშრება, და საბავშვო ბაღსა თუ სკოლაში არ უნდა იაროს.

ჩუტყვავილას აცრა საქართველოში

ჩუტყვავილას საწინააღმდეგო აცრა საქართველოს გეგმურ ეროვნულ კალენდარში არ შედის (მინისტრის №01-60/ნ ბრძანება, 2023 წლის 13 ივლისის რედაქცია), ამიტომ სახელმწიფო პროგრამით ბავშვებს ამ აცრას არ უკეთებენ. ბრძანება მას 12 თვიდან ეპიდემიური ჩვენებით გვირჩევს: სამედიცინო პერსონალს, ავადმყოფთან კონტაქტში მყოფ ადამიანებს, ქრონიკული (მათ შორის სისხლის) დაავადებებისა და იმუნური სისტემის დარღვევების მქონე პირებს. ასეთ აცრას თავად ადამიანი, დამსაქმებელი ან სპეციალური პროგრამა აფინანსებს, ამიტომ მას, როგორც წესი, ფასიანად, კერძო კლინიკებში აკეთებენ. ვაქცინის არსებობა კლინიკაში წინასწარ დააზუსტეთ.

BigMed-ის კატალოგში არის Varivax ვაქცინა (MSD), კურსი ორი დოზისგან შედგება. აცრის ფასები საქართველოს კლინიკებში ამავე გვერდზე ქვემოთ არის მოცემული. აცრა 12 თვიდან კეთდება. მოზრდილებმა, რომლებსაც ჩუტყვავილა არ გადაუტანიათ, ის ექიმთან უნდა განიხილონ, განსაკუთრებით ორსულობის დამგეგმავმა ქალებმა, სამედიცინო მუშაკებმა და მათ, ვინც დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე ადამიანებთან ცხოვრობს ან მუშაობს. ვაქცინა ცოცხალია, ამიტომ ორსულობისას და მძიმე იმუნოდეფიციტის დროს არ კეთდება. სქემას ექიმი განსაზღვრავს.

თუ ავადმყოფთან კონტაქტი გქონდათ და ჩუტყვავილა არ გადაგიტანიათ და არც აცრილი ხართ, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს: კონტაქტიდან პირველ დღეებში აცრა ან იმუნოგლობულინი შეიძლება დაგეხმაროთ, განსაკუთრებით რისკის ჯგუფის ადამიანებს.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს სასწრაფოდ

• სიცხე 39 გრადუსზე მეტია და სამ დღეზე მეტხანს გრძელდება ან გაუმჯობესების შემდეგ ისევ აიწია;
• ბუშტუკების გარშემო სიწითლე, შეშუპება, ჩირქი, ტკივილი ძლიერდება;
• ქოშინი, ხველა ან მკერდის ტკივილი;
• ძლიერი თავის ტკივილი, ძილიანობა, კრუნჩხვა, სიარულისას წონასწორობის დაკარგვა;
• გამონაყარი ქუთუთოზე, თვალის გარშემო ან ყურში;
• დაავადდა ახალშობილი, ორსული ან დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე ადამიანი;
• ორსულს, რომელსაც ჩუტყვავილა ადრე არ გადაუტანია, ავადმყოფთან კონტაქტი ჰქონდა.

მძიმე მდგომარეობისას გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება ნომერზე 112.