ყბაყურა: სიმპტომები, გართულებები და აცრა

ყბაყურა (ეპიდემიური პაროტიტი) ვირუსული ინფექციაა, რომლის დროსაც სანერწყვე ჯირკვლები, უპირველესად ყურისწინა სანერწყვე ჯირკვლები ანთდება. აქედან მოდის ავადმყოფის დამახასიათებელი იერი: ლოყა და ყურის ქვემოთ არე ისივება, სახე მრგვალდება. ვირუსი ჰაერწვეთოვანი გზით გადაეცემა, ანუ ხველის, ცემინებისა და საუბრის დროს, ასევე საერთო ჭურჭლისა და იმ ნივთების საშუალებით, რომლებზეც ნერწყვი მოხვდა. უმეტესად ბავშვები და მოზარდები ავადდებიან, მაგრამ იმუნიტეტის არმქონე მოზრდილსაც შეუძლია დაავადება.

ყბაყურას სიმპტომები

დაინფიცირებიდან პირველ ნიშნებამდე საშუალოდ 16-19 დღე გადის, ზოგჯერ 14-დან 25 დღემდეც. პირველ დღეებში შეიძლება გაჩნდეს სიცხე, თავის ტკივილი, კუნთების ტკივილი, სისუსტე და მადის დაქვეითება. შემდეგ ჩნდება მთავარი ნიშანი: მტკივნეული შეშუპება ყურის წინ და ქვედა ყბის ქვემოთ, ჯერ ერთ მხარეს, ორიოდე დღეში კი ხშირად მეორე მხარესაც. ღეჭვა, ყლაპვა და პირის გაღება მტკივნეულია, მჟავე საკვები ტკივილს ამძაფრებს. დაავადებათა პრევენციისა და კონტროლის ევროპული ცენტრის (ECDC) მონაცემებით, ჯირკვლის შეშუპება დაინფიცირებულთა დაახლოებით 70%-ს უვითარდება, ინფექციების დაახლოებით 20% კი სიმპტომების გარეშე მიმდინარეობს, ამიტომ ადამიანმა შეიძლება არც იცოდეს, რომ გადამდებია.

ადამიანი გადამდებად ავადმყოფობის პირველივე დღეებიდან ითვლება, ამიტომ შეშუპების დაწყებიდან მინიმუმ ხუთი დღით იზოლაციაა რეკომენდებული. ამ დროს ბავშვი საბავშვო ბაღსა და სკოლაში არ უნდა წავიდეს.

რით არის ყბაყურა საშიში: გართულებები

ბავშვებში ყბაყურა, როგორც წესი, კეთილთვისებიანად მიმდინარეობს, მაგრამ ვირუსს არა მხოლოდ სანერწყვე ჯირკვლების დაზიანება შეუძლია.

• ორქიტი სათესლე ჯირკვლის ანთებაა. ის ყბაყურა გადატანილ მოზარდ ბიჭებსა და მამაკაცებში 25-50%-ში გვხვდება, შემთხვევათა დაახლოებით მესამედში ორივე ჯირკვალი ზიანდება. ტკივილი და შეშუპება ძლიერია, იშვიათ შემთხვევაში მომავალში ჩასახვასთან დაკავშირებული პრობლემებიც შეიძლება დაემატოს.
• მენინგიტი. სეროზული მენინგიტი დაავადებულთა ნაწილს (15%-მდე) უვითარდება, ჩვეულებრივ მსუბუქად მიმდინარეობს და გამოჯანმრთელებით მთავრდება.
• სმენის დაკარგვა. ერთ ყურში სმენის დაქვეითება იშვიათია: ECDC-ის შეფასებით, ის 3400–20 000 დაავადებულიდან ერთს უვითარდება.
• ენცეფალიტი ძალიან იშვიათია, მაგრამ ყბაყურასთან დაკავშირებული სიკვდილის შემთხვევების უმეტესობა სწორედ მისი ბრალია.
• ქალებს შეიძლება საკვერცხეების ანთება განუვითარდეს, ორივე სქესს კი პანკრეასის ანთება, რაც მუცლის ტკივილით ვლინდება.

როგორ სვამენ დიაგნოზს და მკურნალობენ ყბაყურას

დიაგნოზს ექიმი, როგორც წესი, გასინჯვის საფუძველზე სვამს: დამახასიათებელ ადგილას შეშუპება და ავადმყოფთან კონტაქტის შესახებ ინფორმაცია. ეჭვის შემთხვევაში ინიშნება სისხლის ანალიზი ვირუსის საწინააღმდეგო ანტისხეულებზე ან ნერწყვის PCR კვლევა, რადგან მსგავსი შეშუპება ბაქტერიული ინფექციების, სანერწყვე სადინრების ქვების და სხვა დაავადებების დროსაც გვხვდება. ყბაყურას საწინააღმდეგო ანტივირუსული პრეპარატი არ არსებობს, მკურნალობა მდგომარეობის შემსუბუქებას ემსახურება: წოლითი რეჟიმი, ბევრი სითხე, რბილი, არაგამაღიზიანებელი საკვები, სიცხისა და ტკივილის საწინააღმდეგო საშუალებები ექიმის დანიშნულებით. ანტიბიოტიკები მხოლოდ ბაქტერიული გართულებების დროს ეხმარება. პრეპარატებსა და დოზებს ექიმი ირჩევს, განსაკუთრებით ბავშვებისთვის.

ვის მიმართოთ: ბავშვის შემთხვევაში პედიატრს, მოზრდილის შემთხვევაში თერაპევტს ან ინფექციონისტს. თუ მამაკაცს სათესლე ჯირკვალი ტკივა, მიმართეთ უროლოგს.

ყბაყურას აცრა საქართველოში

საუკეთესო დაცვა ვაქცინაა. საქართველოში ყბაყურას საწინააღმდეგო აცრა პროფილაქტიკური აცრების ეროვნულ კალენდარშია და კომბინირებული წწყ (MMR) ვაქცინით ტარდება, რომელიც წითელას, წითურასა და ყბაყურას ერთდროულად მოიცავს. ორდოზიან კურსს 12 თვის და 5 წლის ასაკში აკეთებენ (მინისტრის №01-60/ნ ბრძანება, 2023 წლის 13 ივლისის რედაქცია). აუცრელი ბავშვები და მოზარდები წწყ ვაქცინის 2 დოზით იცრებიან, დოზებს შორის მინიმალური ინტერვალი 4 კვირაა.

საქართველოს კლინიკებში ხელმისაწვდომია, სხვა პრეპარატებთან ერთად, MMR (Serum Institute of India) და Priorix (GSK). 18 წლამდე ბავშვებს კალენდრის აცრები სახელმწიფო პროგრამით უფასოდ უტარდებათ. აცრის ფასები საქართველოს კლინიკებში ამავე გვერდზე ქვემოთ არის მოცემული. წწყ ვაქცინის ორი დოზა შემთხვევათა დაახლოებით 88%-ში იცავს, ერთი დოზა კი 78%-ში, ხოლო აცრილი ადამიანი, თუ მაინც დაავადდა, დაავადებას უფრო მსუბუქად იტანს და გართულებებიც ნაკლებად უვითარდება. იგივე აცრა წითელასგან და წითურასგანაც იცავს.

ვაქცინა ცოცხალია, ამიტომ ორსულობისას და მძიმე იმუნოდეფიციტის დროს არ კეთდება, ვაქცინის კომპონენტზე ალერგიის შემთხვევაში კი გადაწყვეტილებას ექიმი იღებს. მოზრდილებმა, რომლებსაც ყბაყურა არ გადაუტანიათ და აცრაში დარწმუნებულნი არ არიან, ექიმს უნდა ჰკითხონ, რამდენი დოზაა საჭირო.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს სასწრაფოდ

• ძლიერი თავის ტკივილი, ღებინება, კეფის კუნთების სიხისტე, ძილიანობა ან კრუნჩხვა;
• სათესლე პარკში უეცარი ტკივილი ან შეშუპება, მაღალი სიცხე მამაკაცს ან მოზარდ ბიჭს;
• მუცლის ძლიერი ტკივილი ღებინებასთან ერთად;
• სმენის ახალი დაქვეითება ან ყურში შუილი;
• შეშუპება სწრაფად იზრდება, სუნთქვას ან ყლაპვას უშლის;
• ორსულს ან დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე ადამიანს ავადმყოფთან კონტაქტი ჰქონდა.

მძიმე მდგომარეობისას გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება ნომერზე 112.