მენინგოკოკური ინფექცია: საგანგაშო ნიშნები და აცრა

რა არის მენინგოკოკური ინფექცია

მენინგოკოკურ ინფექციას იწვევს ბაქტერია Neisseria meningitidis (მენინგოკოკი). ის შეიძლება მენინგიტის (თავისა და ზურგის ტვინის გარსების ანთება), სეფსისის (სისხლის ინფექცია) ან ორივე ფორმის სახით მიმდინარეობდეს. ეს იშვიათი, მაგრამ ძალიან სწრაფი დაავადებაა: პირველი სიმპტომებიდან მძიმე მდგომარეობამდე რამდენიმე საათიც კი შეიძლება გავიდეს. ყველაზე ხშირად ავადდებიან პატარა ბავშვები, მოზარდები და ახალგაზრდები.

როგორ გადაეცემა მენინგოკოკი

ბაქტერია ადამიანიდან ადამიანზე ჰაერწვეთოვანი გზით, ნერწყვისა და ცხვირ-ხახის გამონადენის მეშვეობით გადაეცემა, ახლო და ხანგრძლივი კონტაქტისას: კოცნა, საერთო ჭურჭელი და ბოთლები, ახლოს ხველა, ერთ ოთახში ცხოვრება. ბევრი ჯანმრთელი ადამიანი მენინგოკოკს ცხვირ-ხახაში ატარებს და არ ავადდება, მაგრამ სხვებს შეიძლება გადასდოს. რისკი უფრო მაღალია საერთო საცხოვრებლებში, ყაზარმებში, ბანაკებში და მასობრივ ღონისძიებებზე. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) მონაცემებით, რისკი მატულობს აფრიკის „მენინგიტის სარტყელში“ (სენეგალიდან ეთიოპიამდე) მგზავრობისას და მასობრივ რელიგიურ ღონისძიებებზე, მაგალითად ჰაჯზე.

მენინგოკოკური ინფექციის სიმპტომები

პირველი ნიშნები გრიპს ჰგავს, მაგრამ სწრაფად მძაფრდება:

• მაღალი ტემპერატურა, ცახცახი;
• ძლიერი თავის ტკივილი, გულისრევა და ღებინება;
• კეფის კუნთების სიხისტე: ნიკაპის გულმკერდისკენ მიტანა ძნელია;
• სინათლის აუტანლობა, ცნობიერების არევა, უჩვეულო ძილიანობა;
• გამონაყარი: წვრილი წითელ-იისფერი წერტილები ან სისხლნაჟღენთები, რომლებიც ჭიქით დაჭერისას არ ქრება; სეფსისისას გამონაყარი სწრაფად შეიძლება გაჩნდეს;
• ფეხებისა და სახსრების ტკივილი, ცივი ხელ-ფეხი, სიფერმკრთალე.

ჩვილებში ნიშნები განსხვავებულია: გაღიზიანება ან მოდუნება, სუსტი ან მკვეთრი, კივილისებრი ტირილი, კვებაზე უარი, ღებინება, გამობერილი ყიფლიბანდი, კრუნჩხვები. ნუ დაელოდებით გამონაყრის გაჩენას: ის ყველას არ ჩნდება და არა დაუყოვნებლივ.

რით არის საშიში მენინგოკოკური ინფექცია

მენინგოკოკური მენინგიტი და სეფსისი მკურნალობის გარეშე სწრაფად მძიმდება. ჯანმოს მონაცემებით, ბაქტერიული მენინგიტით, მათ შორის მენინგოკოკურით, დაავადებულთა დაახლოებით ყოველი მეექვსე მკურნალობის მიუხედავად იღუპება, გადარჩენილთა ყოველ მეხუთეს კი გართულებები რჩება: სმენის დაკარგვა, კრუნჩხვები, კიდურების სისუსტე, მხედველობის, მეტყველებისა და მეხსიერების დარღვევები. სეფსისისას შეიძლება კანისა და ქსოვილების დაზიანება, ზოგჯერ ამპუტაციაც. ამიტომ ყოველ საათს აქვს მნიშვნელობა და ეჭვის ყველა შემთხვევა გადაუდებლად ითვლება.

დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

დიაგნოზს საავადმყოფოში სვამენ: ექიმი პაციენტს გასინჯავს, სისხლის ანალიზს აიღებს და, როგორც წესი, ლუმბალურ პუნქციას გააკეთებს თავზურგტვინის სითხის გამოსაკვლევად. მკურნალობა მხოლოდ სტაციონარში ტარდება, ვენაში შეყვანილი ანტიბიოტიკებითა და შემანარჩუნებელი თერაპიით, ზოგჯერ რეანიმაციაში. პრეპარატებსა და დოზებს ექიმი ირჩევს. ანტიბიოტიკები სახლში, გასინჯვის გარეშე არ მიიღოთ: მათ შეიძლება დაავადების სურათი შენიღბონ და სწორი დახმარება დააგვიანონ.

ავადმყოფთან ახლო კონტაქტში მყოფ ადამიანებს (ოჯახის წევრები, ერთ ოთახში მცხოვრებნი) ექიმები პროფილაქტიკურად ანტიბიოტიკის მიღებას სთავაზობენ, რათა ცხვირ-ხახა ბაქტერიისგან გაიწმინდოს. გადაწყვეტილებას ექიმი იღებს.

მენინგოკოკის საწინააღმდეგო აცრა

ვაქცინა დაცვის ყველაზე საიმედო საშუალებაა. მენინგოკოკის საწინააღმდეგო ვაქცინები სეროჯგუფების მიხედვით იყოფა: კონიუგირებული ვაქცინა A, C, W, Y სეროჯგუფების წინააღმდეგ (BigMed-ის ნუსხაში ეს Nimenrix-ია) და B სეროჯგუფის წინააღმდეგ (Bexsero). ეს სხვადასხვა ვაქცინებია, ერთმანეთს არ ცვლის, თქვენთვის ან ბავშვისთვის რომელია საჭირო, ექიმი გეტყვით. დოზების რაოდენობა პრეპარატსა და ასაკზეა დამოკიდებული (ჩვილებისთვის სქემა უფრო გრძელია), ამიტომ მას ექიმი ნიშნავს. მენინგოკოკის ვაქცინა საქართველოს გეგმურ ეროვნულ კალენდარში არ შედის (მინისტრის №01-60/ნ ბრძანება, 2023 წლის 13 ივლისის რედაქცია). ბრძანება მას ეპიდემიური ჩვენებით გვირჩევს მათთვის, ვინც „მენინგიტის სარტყელში“ (ცენტრალური აფრიკა, სამხრეთ ამერიკის ნაწილი) მიემგზავრება; სხვა შემთხვევებში აცრას სურვილისამებრ ან ექიმის რეკომენდაციით, ფასიანად, კერძო კლინიკებში აკეთებენ. აცრის ფასები საქართველოს კლინიკებში ამავე გვერდზე, ქვემოთაა მითითებული.

ვისაც ღირს აცრის განხილვა ექიმთან: პატარა ბავშვებს და მოზარდებს, საერთო საცხოვრებელში მცხოვრებ სტუდენტებს, „მენინგიტის სარტყლის“ ქვეყნებში მოგზაურებს და მომლოცველებს (საუდის არაბეთში ჰაჯისა და უმრის გამო შესვლისთვის ჩვეულებრივ A, C, W, Y სეროჯგუფების საწინააღმდეგო აცრაა საჭირო, დააზუსტეთ საკონსულოში), ელენთის არმქონე ან გარკვეული იმუნოდეფიციტის მქონე ადამიანებს, მიკრობიოლოგიური ლაბორატორიების მუშაკებს. მენინგიტს მენინგოკოკის გარდა სხვა ბაქტერიებიც იწვევს: შეადარეთ Hib ინფექციისა და პნევმოკოკური ინფექციის პროფილაქტიკას.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს სასწრაფოდ

• მაღალი ტემპერატურა ძლიერ თავის ტკივილთან, კეფის კუნთების სიხისტესთან ან სინათლის აუტანლობასთან ერთად;
• წერტილოვანი ან სისხლნაჟღენთისებრი გამონაყარი, რომელიც დაჭერისას არ ქრება;
• ბავშვს აღენიშნება მოდუნება, კვებაზე უარი, კივილისებრი ტირილი, კრუნჩხვები ან გამობერილი ყიფლიბანდი;
• ცნობიერების არევა, ძლიერი ძილიანობა ან ცივი ხელ-ფეხი მაღალი ტემპერატურისას.

ამ ნიშნებიდან რომელიმეს დროს გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება (112) ან დაუყოვნებლივ წადით მიმღებ განყოფილებაში: ნუ დაელოდებით დილას და ნუ შეეცდებით სახლში მკურნალობას.