გასტრიტი არის კუჭის ლორწოვანი გარსის ანთება. ის შეიძლება სწრაფად განვითარდეს და ხანმოკლე იყოს (მწვავე გასტრიტი) ან თვეებსა და წლებს გაგრძელდეს (ქრონიკული გასტრიტი). დამახასიათებელი ჩივილებია მუცლის ტკივილი და სიმძიმე მუცლის ზედა ნაწილში, გულისრევა, განსაკუთრებით ჭამის შემდეგ, თუმცა ზოგ ადამიანში გასტრიტი თითქმის უსიმპტომოდ მიმდინარეობს.
გასტრიტის სიმპტომები
- ტკივილი, წვა ან დისკომფორტი მუცლის ზედა ნაწილში, მკერდის ძვლის ქვემოთ;
- სიმძიმისა და სწრაფი გაძღომის შეგრძნება;
- გულისრევა, ზოგჯერ ღებინება;
- შებერილობა, ბოყინი, მადის დაქვეითება;
- გულძმარვა და მჟავე გემო პირში.
ეს ჩივილები სპეციფიკური არ არის: მსგავსი შეგრძნებები გვხვდება წყლულის, ნაღვლის ბუშტისა და პანკრეასის დაავადებების, საკვებით მოწამვლის დროსაც. ამიტომ გასტრიტის დიაგნოზს მხოლოდ სიმპტომებით თავად ვერ დაისვამთ.
გასტრიტის მიზეზები
ყველაზე ხშირი მიზეზებია:
- ჰელიკობაქტერ პილორის ბაქტერია. ის კუჭში ბინადრობს და ხანგრძლივი მიმდინარეობისას ლორწოვანის ანთებას ინარჩუნებს. დაინფიცირება ჩვეულებრივ ყოფით კონტაქტსა და დაბინძურებულ საკვებსა ან წყალს უკავშირდება.
- არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო ტკივილგამაყუჩებლები (მაგალითად, იბუპროფენი, ასპირინი): ხშირი მიღებისას ლორწოვანს აღიზიანებს.
- ალკოჰოლი დიდი რაოდენობით და მოწევა.
- ძლიერი სტრესი ან მძიმე ავადმყოფობა, კუჭზე ოპერაციები.
- იმუნური სისტემის დარღვევები, როცა ლორწოვანს საკუთარი ანტისხეულები აზიანებს.
გასტრიტს ზოგჯერ კუჭის წვენის მჟავიანობის მიხედვით ყოფენ: ჰიპერაციდულ და ჰიპოაციდურ გასტრიტად. პაციენტისთვის სხვა რამაა მნიშვნელოვანი: მიზეზის გარკვევა, რადგან მკურნალობა მასზეა დამოკიდებული.
რით არის საშიში გასტრიტი
გასტრიტი ჩვეულებრივ სიცოცხლეს საფრთხეს არ უქმნის, მაგრამ მკურნალობის გარეშე ანთება შეიძლება შენარჩუნდეს და კუჭის ან თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული გამოიწვიოს. განგაშის ნიშანია დაზიანებული ლორწოვანიდან სისხლდენა. ის ვლინდება სისხლიანი ღებინებით, ყავის ნალექის მსგავსი ღებინებით ან შავი, ფისისებრი განავლით. ეს გადაუდებელი სიტუაციაა.
როგორ ადგენენ გასტრიტის დიაგნოზს
დიაგნოსტიკას გასტროენტეროლოგი ატარებს. ექიმი გკითხავთ ჩივილების, კვების, მედიკამენტების, ალკოჰოლისა და მოწევის შესახებ და გაგისინჯავთ მუცელს. დიაგნოზის დასაზუსტებლად ჩვეულებრივ ნიშნავენ:
- ჰელიკობაქტერ პილორის ტესტს (სისხლის ანალიზი, სასუნთქი ტესტი ან განავლის ანალიზი);
- კუჭის ენდოსკოპიურ გამოკვლევას ლორწოვანის დათვალიერებითა და, საჭიროების შემთხვევაში, ბიოფსიით: ის ლორწოვანის მდგომარეობას ყველაზე ზუსტად აჩვენებს;
- სისხლის საერთო ანალიზს და სხვა გამოკვლევებს ჩვენების მიხედვით.
გასტრიტის მკურნალობა
მკურნალობა მიზეზზეა დამოკიდებული, ამიტომ სქემას ექიმი ირჩევს. თუ ჰელიკობაქტერ პილორი აღმოჩნდა, სპეციალური მკურნალობის კურსს ნიშნავენ. თუ მიზეზი ტკივილგამაყუჩებლებია, ექიმი გადაწყვეტს, შეიძლება თუ არა მათი შეცვლა ან შეწყვეტა. საჭიროების შემთხვევაში იყენებენ პრეპარატებს, რომლებიც მჟავიანობას ამცირებს ან ლორწოვანს იცავს. მათი მუდმივად „ყოველი შემთხვევისთვის“ მიღება და დოზების დამოუკიდებლად შერჩევა არ შეიძლება.
ცხოვრების წესის ცვლილებაც ეხმარება: თავი დაანებეთ ალკოჰოლსა და მოწევას, შეამცირეთ კოფეინი, ძილის წინ ნუ ჭამთ (ბოლო კვება ძილამდე 3–4 საათით ადრე), ჭამეთ მცირე ულუფებით და ერიდეთ პროდუქტებს, რომელთა შემდეგაც თავს უარესად გრძნობთ: სხვადასხვა ადამიანისთვის ეს მწვავე, ცხიმიანი ან მჟავე საჭმელია. მკაცრი დიეტა წლების განმავლობაში საჭირო არ არის, თქვენთვის შესაფერის კვებას კი ექიმი ან დიეტოლოგი დაგეხმარებათ.
პროფილაქტიკა
გასტრიტის საწინააღმდეგო ვაქცინა არ არსებობს, მაგრამ რისკის შემცირება შესაძლებელია:
- ხელები დაიბანეთ, წყალი უსაფრთხო წყაროდან დალიეთ და საკვების ჰიგიენას მიჰყევით: ეს ჰელიკობაქტერ პილორით დაინფიცირების რისკს ამცირებს;
- ტკივილგამაყუჩებლები საჭიროების გარეშე და ექიმის დანიშნულზე მეტხანს არ მიიღოთ, მიიღეთ ჭამის შემდეგ;
- შეზღუდეთ ალკოჰოლი და თავი დაანებეთ მოწევას;
- იკვებეთ რეგულარულად, დიდხანს ნუ გამოტოვებთ კვებას;
- ნუ უგულებელყოფთ მუცლის ზედა ნაწილის ტკივილს, რომელიც ბრუნდება.
როდის არის საჭირო ექიმთან მისვლა
გასტროენტეროლოგთან ჩაიწერეთ, თუ მუცლის ზედა ნაწილში ტკივილი, სიმძიმე ან გულისრევა კვირაზე მეტხანს გრძელდება, მეორდება ან კვების შეცვლის შემდეგ არ გადის. ვიზიტს ნუ გადადებთ, თუ შეამჩნიეთ მნიშვნელოვანი წონის კლება, ყლაპვის გაძნელება ან მუდმივი ღებინება. სასწრაფო დახმარებას დარეკეთ 112-ზე, თუ სისხლიანი ღებინება გაქვთ, განავალი შავი და ფისისებრია ან მოულოდნელად ძლიერი მუცლის ტკივილი დაგეწყოთ. შესაფერის სპეციალისტებს ამავე გვერდის ქვემოთ, ბლოკში „ექიმები“ იპოვით.
