რა არის ცოფი და როგორ ხდება დაინფიცირება
ცოფს იწვევს ვირუსი, რომელიც თავისა და ზურგის ტვინს აზიანებს. ვირუსი დაავადებული ცხოველის ნერწყვშია და ორგანიზმში ხვდება ნაკბენის, ნაკაწრის ან დაზიანებულ კანზე და ლორწოვან გარსებზე (თვალი, პირი, ცხვირი) მოხვედრილი ნერწყვის გზით. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) მონაცემებით, ადამიანში ცოფის შემთხვევათა 99% ძაღლის ნაკბენს უკავშირდება, მაგრამ საშიშია კატაც, მელაც, ტურაც, ღამურაც და სხვა ველური ძუძუმწოვარიც. აცრილი ცხოველიც შეიძლება დაავადებული აღმოჩნდეს, ამიტომ პატრონის სიტყვები „აცრილია“ ექიმთან მისვლას არ ცვლის.
მთავარი ის არის, რომ სიმპტომების გამოვლენის შემდეგ დაავადება თითქმის ყოველთვის სიკვდილით მთავრდება, მანამდე კი მისი შეჩერება შესაძლებელია. ამის საშუალებას კონტაქტის შემდგომი პროფილაქტიკა იძლევა: ჭრილობის დამუშავება, ცოფის საწინააღმდეგო აცრების კურსი და, როცა ექიმი საჭიროდ ჩათვლის, ანტირაბიული იმუნოგლობულინი.
რა უნდა გააკეთოთ ნაკბენის, ნაკაწრის ან ნერწყვთან კონტაქტის შემდეგ
- დაუყოვნებლივ ჩამოიბანეთ ჭრილობა ან კონტაქტის ადგილი საპნიანი წყლის უხვი ჭავლით, სულ მცირე 15 წუთის განმავლობაში. ეს ყველაზე მნიშვნელოვანია, რაც თავად შეგიძლიათ გააკეთოთ.
- ჭრილობის კიდეები დაამუშავეთ ანტისეპტიკით (იოდი, სპირტი, ქლორჰექსიდინი). ჭრილობას ნუ ჩაკერავთ და ნუ დაწვავთ.
- რაც შეიძლება სწრაფად მიმართეთ ექიმს: გადაუდებელი დახმარების ცენტრს, საავადმყოფოს ან პოლიკლინიკას. ნუ დაელოდებით ჭრილობის შეხორცებას ან ცხოველზე დაკვირვების შედეგებს.
- დაიმახსოვრეთ, სად და როდის მოხდა ეს, როგორი იყო ცხოველი და ჰყავს თუ არა პატრონი. ეს ექიმს სწორი ტაქტიკის არჩევაში ეხმარება.
ექიმი შეაფასებს ჭრილობასა და კონტაქტის ხასიათს და გადაწყვეტს, საჭიროა მხოლოდ აცრების კურსი თუ იმუნოგლობულინიც (მას ჭრილობაში და მის გარშემო შეჰყავთ). კურსი რამდენიმე დოზისგან შედგება, ექიმის მიერ დანიშნული სქემით; ვიზიტების გამოტოვება არ შეიძლება. ორსულობა, ძუძუთი კვება და თანმხლები დაავადებები აცრაზე უარის თქმის მიზეზი არ არის: კონტაქტის შემდეგ ექიმი რისკს სხვაგვარად აფასებს, ვიდრე გეგმური ვაქცინაციისას.
სად გავიკეთოთ ცოფის საწინააღმდეგო აცრა საქართველოში
საქართველოში კონტაქტის შემდგომ ანტირაბიულ დახმარებას — ვაქცინას და, საჭიროების შემთხვევაში, იმუნოგლობულინს — იმუნიზაციის სახელმწიფო პროგრამა თანაგადახდის გარეშე აწვდის საქართველოს მოქალაქეებსა და ქვეყანაში მუდმივად მცხოვრებ პირებს; გადაუდებელ შემთხვევაში, სასიცოცხლო ჩვენებით, მას საქართველოში მყოფი ნებისმიერი ადამიანი მიიღებს. ნაკბენის შემდეგ მიმართეთ საავადმყოფოს მიმღებ განყოფილებას, გადაუდებელი დახმარების ცენტრს ან პოლიკლინიკას: იქ ჭრილობას დაგიმუშავებენ და გეტყვიან, სად გაიაროთ კურსი. დეტალების გარკვევა ვიზიტის გადადების მიზეზი არ არის: ჯერ დახმარება, შემდეგ დანარჩენი.
ექიმს, რომელიც ნაკბენის შემთხვევებსა და ცოფის საწინააღმდეგო აცრაზე მუშაობს, რაბიოლოგი ჰქვია; ჩვეულებრივ პოლიკლინიკაში შეიძლება ინფექციონისტთან ან ქირურგთან გადაგამისამართონ. თქვენს ქალაქში მიმღები ექიმები ქვემოთ მოცემულ ბლოკშია. თუ ჭრილობა ღრმაა, სახეზე ან ხელზეა, ან ტეტანუსის საწინააღმდეგო აცრა დიდი ხნის წინ გაგიკეთებიათ, ექიმს უთხარით: შესაძლოა ტეტანუსის პროფილაქტიკაც დაგჭირდეთ.
ცოფის სიმპტომები
ინკუბაციური პერიოდი ჩვეულებრივ 2-3 თვეა, მაგრამ შეიძლება ერთი კვირიდან ერთ წლამდე გაგრძელდეს. თავდაპირველად ნაკბენის ადგილზე შეიძლება გაჩნდეს ქავილი, ტკივილი ან ჩხვლეტა, ასევე სისუსტე, სიცხე და შფოთვა. შემდეგ ვითარდება აღგზნება, წყლისა და ჰაერის მოძრაობის შიში (დალევისას ყელის სპაზმი), გაძლიერებული ნერწყვდენა, ჰალუცინაციები, ან, დამბლისებრი ფორმისას, კუნთების თანდათანობითი დამბლა. განვითარებული დაავადების სამკურნალო საშუალება არ არსებობს, ამიტომ სიმპტომებს ნუ დაელოდებით.
აცრა კონტაქტამდე: ვისთვისაა საჭირო
კონტაქტამდელ პროფილაქტიკას სთავაზობენ მათ, ვინც ხშირად ეხება ცხოველებს ან მოგზაურობს იქ, სადაც ცოფი გავრცელებულია, სამედიცინო დახმარება კი შორსაა: ვეტერინარებს, თავშესაფრისა და ლაბორატორიის მუშაკებს, მონადირეებს, მღვიმეებში მოგზაურებს, შორეულ რაიონებში მიმავალ ტურისტებს. საქართველოს კლინიკებში ამისთვის Verorab-ის ვაქცინა გამოიყენება. სქემასა და განმეორებითი აცრის საჭიროებას ექიმი განსაზღვრავს. წინასწარი აცრა ნაკბენის შემდეგ ექიმთან მისვლას არ ცვლის: დამატებითი დოზები დაგჭირდებათ, იმუნოგლობულინი კი, როგორც წესი, საჭირო აღარ არის. აცრის ფასები საქართველოს კლინიკებში ამავე გვერდზე, ქვემოთაა მითითებული.
როდის უნდა მიმართოთ ექიმს სასწრაფოდ
- უცნობი, ველური ან უპატრონო ცხოველის ნებისმიერი ნაკბენის, ნაკაწრის ან დაზიანებულ კანზე ან ლორწოვან გარსზე ნერწყვის მოხვედრის შემდეგ;
- შინაური ცხოველის ნაკბენის შემდეგ, თუ ის უცნაურად იქცევა, დაავადდა ან 10 დღის განმავლობაში დაიღუპა;
- ღამურასთან კონტაქტის შემდეგ, თუნდაც ნაკბენის კვალი არ ჩანდეს (ღამურის ნაკბენი თითქმის შეუმჩნეველია);
- თუ კონტაქტის შემდეგ ნაკბენის ადგილზე გაჩნდა ქავილი, ტკივილი ან დაბუჟება, სიცხე ან დალევისას ყელის სპაზმი: გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება (112).