პოლიომიელიტი: სიმპტომები, დამბლა და აცრა

რა არის პოლიომიელიტი და როგორ გადადის

პოლიომიელიტი (პოლიო) ნერვული სისტემის ვირუსული ინფექციაა, რომელიც უპირველესად ზურგის ტვინის იმ უჯრედებს აზიანებს, რომლებიც კუნთებს მართავენ. ვირუსი ადამიანიდან ადამიანზე გადადის, ძირითადად ფეკალურ-ორალური გზით: ჭუჭყიანი ხელებით, დაბინძურებული წყლითა და საკვებით. უფრო იშვიათად ხველისა და ცემინებისას. ვირუსი განავალთან ერთად რამდენიმე კვირის განმავლობაში გამოიყოფა, მათ შორის იმ ადამიანებისგანაც, რომლებიც არ ავადდებიან და არ იციან, რომ დაინფიცირებული არიან.

უფრო ხშირად 5 წლამდე ასაკის ბავშვები ავადდებიან, მაგრამ დაინფიცირება აცრის გარეშე დარჩენილ ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია.

პოლიომიელიტის სიმპტომები

დაინფიცირებულთა დაახლოებით 70%-ს სიმპტომები სულ არ აქვს. დანარჩენებში დაავადება სხვადასხვანაირად მიმდინარეობს:

• მსუბუქი ფორმა გრიპს ან ნაწლავურ ინფექციას ჰგავს: სიცხე, დაღლილობა, თავის ტკივილი, ყელის ტკივილი, გულისრევა ან ღებინება, მუცლის ტკივილი;
• თავის ტვინის გარსების დაზიანება — კეფის კუნთების სიხისტე, ძლიერი თავის ტკივილი;
• პარალიზური ფორმა დაინფიცირებულთა 1%-ზე ნაკლებში ვითარდება: კუნთების ძლიერი ტკივილის ფონზე საათებში ან დღეებში ჩნდება სისუსტე ერთ ან ორივე ფეხში (უფრო იშვიათად ხელში), კუნთები დუნდება, რეფლექსები ქრება.

დამბლა, როგორც წესი, ასიმეტრიულია და ძირითადად ფეხებს აზიანებს, მგრძნობელობა კი შენარჩუნებულია. ფეხების სისუსტის მიზეზის გარკვევა ექიმმა უნდა მოახერხოს: დამოუკიდებლად ამის გაკეთება არ შეიძლება.

რატომ არის პოლიომიელიტი საშიში

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) მონაცემებით, ყოველი 200 დაინფიცირებულიდან ერთს შეუქცევადი დამბლა რჩება, ჩვეულებრივ ფეხებში. თუ სასუნთქი კუნთები ზიანდება, ასეთი პაციენტების 5-10% იღუპება. დაავადებათა პრევენციისა და კონტროლის ევროპული ცენტრის (ECDC) მონაცემებით, ეპიდაფეთქებების დროს პარალიზური ფორმის სიკვდილიანობა ბავშვებში 2-5%, მოზარდებსა და მოზრდილებში კი 15-30% იყო. ზოგ გადარჩენილ ადამიანს მრავალი წლის შემდეგ კუნთების სისუსტე უბრუნდება, ამიტომ ნევროლოგის მეთვალყურეობა გამოჯანმრთელებით არ მთავრდება.

დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

დიაგნოზს ლაბორატორიულად ადასტურებენ: განავალსა და ყელის ნაცხში ვირუსს ეძებენ. პოლიომიელიტის სპეციფიკური მკურნალობა არ არსებობს. მკურნალობა მხარდამჭერია: წოლითი რეჟიმი, ტკივილის მოხსნა, ფიზიოთერაპია და რეაბილიტაცია, სასუნთქი კუნთების დაზიანებისას კი საავადმყოფოში ფილტვების ხელოვნური ვენტილაცია. სწორედ ამიტომ ვაქცინაციაა დაცვის ერთადერთი გზა. გამოკვლევასა და მკურნალობას ინფექციონისტი ნევროლოგთან ერთად გეგმავს.

პოლიომიელიტის საწინააღმდეგო აცრა საქართველოში

პროფილაქტიკური აცრების ეროვნულ კალენდარში (მინისტრის №01-60/ნ ბრძანება, 2023 წლის 13 ივლისის რედაქცია) გამოიყენება პოლიომიელიტის ინაქტივირებული ვაქცინა (იპვ), რომელიც კომბინირებულ პრეპარატებში შედის:

• 2, 3 და 4 თვის ასაკში — ექვსკომპონენტიანი ვაქცინა (ჰექსა): დიფთერია, ყივანახველა, ტეტანუსი, Hib ინფექცია, B ჰეპატიტი და პოლიომიელიტი; სამი დოზა, მათ შორის მინიმალური ინტერვალი 4 კვირა;
• 18 თვისა და 5 წლის ასაკში — რევაქცინაცია დყატ/პ, სადაც „პ“ პოლიომიელიტს აღნიშნავს.

თუ 2-დან 13 წლამდე ასაკის ბავშვი არავაქცინირებულია, მას დყატ/პ სამჯერ უკეთდება განსაკუთრებული სქემით (პირველ და მეორე აცრას შორის მინიმუმ 4 კვირა, მეორესა და მესამეს შორის რეკომენდებულია 6 თვე). მოზრდილებისთვის ეროვნული კალენდარი პოლიომიელიტის ცალკე ვაქცინას არ ითვალისწინებს. მოზრდილებმა, რომლებიც დარწმუნებული არ არიან, რომ დაცულები არიან (აუცრელები ან ისინი, ვინც არ იციან, აცრილები არიან თუ არა), განსაკუთრებით კი იმ ქვეყანაში გამგზავრებამდე, სადაც პოლიომიელიტი ჯერ კიდევ გვხვდება, ეს საკითხი ექიმთან უნდა განიხილონ. 18 წლამდე ბავშვებს კალენდრის აცრები სახელმწიფო პროგრამით უფასოდ უტარდებათ. საქართველოს კლინიკებში ხელმისაწვდომია Hexaxim, Infanrix hexa და Tetraxim. კლინიკებში აცრის ფასები ამავე გვერდზე, ქვემოთაა მითითებული.

ველური პოლიომიელიტი ჯანმოს მონაცემებით ორ ქვეყანაში რჩება — ავღანეთსა და პაკისტანში. ჯანმოს ევროპის რეგიონი, რომელსაც საქართველო მიეკუთვნება, 2002 წელს პოლიომიელიტისგან თავისუფლად სერტიფიცირდა. სანამ ვირუსი სადმე ცირკულირებს, შემოტანის რისკი რჩება, ამიტომ აცრებს ნუ გამოტოვებთ.

იგივე სქემით ჩვილს დიფთერიისგან, ტეტანუსისგან და Hib ინფექციისგანაც იცავენ.

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს სასწრაფოდ

• ფეხში ან ხელში უეცარი სისუსტე ან მოდუნება, განსაკუთრებით ცხელებიანი მდგომარეობის შემდეგ;
• კეფის კუნთების სიხისტე მაღალ ტემპერატურასთან ერთად;
• სუნთქვის ან ყლაპვის გაძნელება;
• პოლიომიელიტით ავადმყოფთან კონტაქტი, თუ ბავშვი აცრილი არ არის.

სუნთქვის გაძნელებისას გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება — 112.